Хөхний сүүний гайхамшигт чанар: Сүүлийн үед судалгаанууд
Эх, хүүхдийн эрүүл мэндийг хамгаалах, дэмжих үйлсэд эмч, эрүүл мэндийн ажилтнуудын үүрэг асар их юм. Сүүлийн жилүүдэд хөхөөр хооллолтын ач холбогдлын талаарх Шинжлэх Ухааны нотолгоо улам бүр нэмэгдсээр байна. Хөхөөр хооллолт нь зөвхөн хооллолтын тухай асуудал биш эх, хүүхдийн хоорондын нандин холбоог бэхжүүлж, хүүхэд эрүүл өсч торних, цаашлаад эрүүл байх суурийг тавьдаг болохыг баталсаар байна. "The Lancet" сэтгүүлд 2023 онд нийтлэгдсэн "Хөхөөр хооллолт: Зах зээлийн эдийн засагт тулгарч буй сорилтууд ба түүний амин чухал ойлголтууд" нэртэй судалгааны өгүүлэлд хөхөөр хооллолтод тулгарч буй бэрхшээлүүд, түүний цаад механизм болон шийдлийн арга замуудыг ШУ-ны тайлбар, судалгаатайгаар дэлгэрэнгүй тусгажээ. Энэхүү нийтлэлээрээ дамжуулан Монголын эмч, мэргэжилтнүүддээ уг судалгааны гол үр дүн, зөвлөмжийг илүү нарийвчилсан жишээ, судалгааны хамт хүргэхийг зорилоо.Хөхний сүүний гайхамшигт чанар: Шинжлэх Ухааны нээлтүүдХөхний сүү бол зүгээр нэг тэжээл биш, харин эхээс хүүхдэд дамжих амьд, биологийн идэвхт бодисуудын цогц систем юм. Сүүлийн үеийн судалгаагаар хөхний сүүний найрлага нь хүүхдийн өсөлт хөгжил, хэрэгцээнд нийцэн тасралтгүй, динамикаар өөрчлөгдөж байдаг нь тогтоогджээ.Дархлааны идэвхит систем: Эхийн сүү нь зөвхөн дархлаа (passive immunity) тогтоогоод зогсохгүй, эх ба хүүхдийн дархлааны систем хоорондоо "харилцах" боломжийг олгодог. Эхээс хүүхдэд эсрэг биетүүдийг дамжуулж, халдварт өвчнөөс хамгаалах анхдагч хамгаалалт болдог. Тухайлбал, SARS-CoV-2 цар тахлын үед вакцинд хамрагдсан болон өвдөөд эдгэрсэн эхчүүдийн хөхний сүүнд саармагжуулагч эсрэг биетүүд агуулагдаж байсан нь олон судалгаагаар нотлогдсон.Бичил орчны зохицуулалт: Хөхний сүүнд агуулагдах пробиотикууд, ялангуяа Bifidobacterium нь хүүхдийн гэдэсний эрүүл бичил орчныг бүрдүүлдэг. Сонирхолтой нь, хүүхэд хөхөх үед шүлсээрээ дамжуулан өөрийн амны хөндийн микробиотыг эхийн хөх рүү "буцааж урсгах" (retrograde flow) замаар сүүний найрлагад нөлөөлдөг байж болзошгүй гэсэн таамаг бий. Энэ нь эхийн бие махбодь хүүхдийн тухайн үеийн хэрэгцээнд тохирсон сүүг үйлдвэрлэхэд тусалдаг нарийн механизм байж болох юм.Эсийн түвшний зохицуулалт: Хөхний сүүнд өмнө нь мэдэгдээгүй байсан 633 төрлийн уураг агуулсан эсийн гаднах цэврүүнүүд (extracellular vesicles) байдгийг нээжээ. Эдгээр уургууд нь эсийн өсөлт, үрэвслийг зохицуулах, амны хөндийн хучуур эдийн бүрэн бүтэн байдлыг хангах дохиололын замд оролцдог. Мөн эдгээр цэврүүнүүд нь генийн илэрлийг зохицуулдаг микроРНХ-г агуулдаг бөгөөд энэ нь үхжилт энтероколит зэрэг эмгэгээс хамгаалах үүрэгтэй аж.Чөлөөт амин хүчлүүдийн үүрэг: Хөхний сүүн дэх чөлөөт амин хүчлүүдээс глутамат ба глутамин нь нийт агууламжийн 70%-ийг эзэлдэг. Глутамат нь гэдэсний хучуур эсийн өсөлтийг дэмждэг бол глутамин нь дархлаа зохицуулах үйлдэлтэй. Судалгаагаар эдгээр амин хүчлийн агууламж нь хүүхдийн хүйснээс хамаарч ялгаатай байж болохыг харуулсан.Эдгээр нарийн нийлмэл, амьд, хувьсан өөрчлөгддөг шинж чанарыг эхийн сүү орлуулагч бүтээгдэхүүн (ЭСОРБ) хэзээ ч бүрэн орлож, бас хуулбарлаж чадахгүй нь ойлгомжтой юм. Хөхөөр хооллолтод тулгарч буй сорилт ба судалгааны үр дүнДэлхий даяар олон ээжүүд хүссэн үедээ хүүхдээ хөхүүлж чадахгүй байсаар байна. Үүнд судалгаагаар дараах хүчин зүйлс голлон нөлөөлж байгааг тогтоожээ.ЭСОРБ (эхийн сүү орлуулагч бүтээгдэхүүн)-ийн түрэмгий маркетинг: ЭСОРБ үйлдвэрлэгч компаниуд эцэг эхчүүдийн сэтгэл зүйн эмзэг байдал, ялангуяа нярайн хэвийн физиологийн үйлдлүүд дээр тоглолт хийдэг. Жишээлбэл:Нярайн уйлах тоо: Судалгаагаар эрүүл нярай эхний 6 долоо хоногт өдөрт дунджаар 2 цаг орчим уйлдаг нь хэвийн үзэгдэл гэж үздэг. Гэтэл маркетинг нь үүнийг "өлсөж буйн" эсвэл "сүү таарахгүйн" шинж тэмдэг мэтээр сурталчилж, тусгай найрлагатай, үнэтэй бүтээгдэхүүнээ шийдэл болгон санал болгодог. Үнэн хэрэгтээ, эцэг эх нь хэт их уйлдаг гэж тодорхойлсон нярайн 5%-иас бага хувьд нь л эмчилгээ шаардлагатай эмгэг илэрдэг байна.Сэтгэл зүйн нөлөө: Маркетингийн мессежүүд нь ээжүүдийн өөртөө итгэх итгэлийг бууруулж, "миний сүү хангалтгүй" эсвэл "чанаргүй" гэсэн сэтгэгдэл төрүүлдэг.Сүүний гарц хангалтгүй гэж өөрөө мэдээлэх: Энэ нь дэлхий даяар эхчүүдийн тал орчим хувь нь ЭСОРБ-ээр хооллож эхлэх гол шалтгаан болдог. Ихэнх тохиолдолд энэ нь бодит дутагдал гэхээсээ илүүтэй ээжийн өөрийн ойлголт, сэтгэл зүйн байдалтай холбоотой байдаг. Нярайн тайван бус байдлыг сүү хангалтгүй байна гэж буруугаар ойлгох нь түгээмэл.Уураг амлуулахаас өмнө бусад төрлийн хоол, шингэн өгөх (Prelacteal feeds): Бага, дунд орлоготой орнуудад энэ үзэгдэл түгээмэл байсаар байна.Тархалт: Нярайн 34.3% нь төрсний дараах эхний 3 хоногт хөхний сүүнээс өөр зүйл (ус, малын сүү, будаа/эрдэнэшишийн шүүс, элсэн чихэртэй ус, зөгийн бал гэх мэт) хэрэглэж байна.Үр дагавар: Энэ нь хөхөөр хооллолтыг эрт эхлүүлэхэд шууд саад болдог. Судалгаагаар эрт эхлүүлэлт ба уураг амлахаас өмнө өөр зүйл өгөх хоёрын хооронд хүчтэй урвуу хамаарал (Pearson’s r = –0.63, p<0.0001) байгааг тогтоосон. Энэ нь нярайн гэдэсний хэвийн бичил орчин бүрэлдэхэд сөргөөр нөлөөлдөг.Эрт эхлүүлэлтийн доогуур үзүүлэлт: Дэлхий даяар нярайн дөнгөж 47.2% нь л төрсний дараах эхний нэг цагийн дотор хөхөө амлаж байна. Энэ үзүүлэлт Дундад Ази, Хойд Африк, Өмнөд Азийн бүс нутгуудад хамгийн бага байна.Дэвшилтэт туршлага ба эмч нарын анхаарах зүйлсХэдийгээр сорилт, асуудлууд их байгаа ч олон улс оронд хэрэгжүүлсэн цогц арга хэмжээнүүд үр дүнгээ өгч байна. Судалгаанд дурдагдсан зарим жишээнээс дурдвал:Филиппин: Үндэсний хэмжээнд хууль эрх зүйн орчноо сайжруулж, төрсний дараах цалинтай чөлөөг 60 хоногоос 105 хоног болгон сунгасан. Мөн ДЭМБ-ын зар сурталчилгааны кодыг зөрчсөн үйлдлүүдийг бүртгэх албан ёсны мэдээллийн сантай болсон.Буркина Фасо: Уламжлалт манлайлагч ээж нарыг сургалтад хамруулж, "ээжээс ээжид" дэмжлэг үзүүлэх бүлгүүдийг байгуулсан. Мөн "Зөвхөн хөхний сүү - илүү хүчтэй" зэрэг олон нийтийн нөлөөллийн компанит ажил зохион байгуулсан."Хүүхдэд ээлтэй эмнэлгийн санаачилга" (BFHI): Энэхүү санаачилгыг хэрэгжүүлэх нь эмнэлгийн орчинд болон олон нийтийн дунд хөхөөр хооллолтын үзүүлэлтийг сайжруулдаг болох нь олон тооны судалгааны мета-анализаар батлагдсан. Учир нь энэ санаачилга нь хүүхдээ хөхүүлэх тусгай өрөөтэй байх, арьс арьсаар шүргэлцэх зэрэг үр дүнтэй олон үйлдлийг нэгтгэсэн байна.Дүгнэлт ба зөвлөмжХөхөөр хооллолт бол эх, хүүхдийн эрүүл мэнд, сайн сайхан байдлыг хангах хамгийн үр дүнтэй, байгалийн бөгөөд тогтвортой арга зам юм. Эмч, эрүүл мэндийн ажилтнууд бид шинжлэх ухааны бодит нотолгоонд тулгуурласан мэдээллийг эхчүүд болон гэр бүлд нь хүргэж, тэднийг ЭСОРБ-ийн худал мэдээлэл, түрэмгий сурталчилгаанаас хамгаалах "бамбай" нь болох ёстой.Эмч нарт зориулсан зөвлөмж:Мэдлэгээ байнга шинэчлэх: Хөхөөр хооллолтын биохими, физиологийн нарийн механизмууд, сүүлийн үеийн судалгааны үр дүн, олон улсын зөвлөмжүүдтэй тогтмол танилцаж байх.Эхчүүдэд цаг гаргах, нотолгоонд суурилсан зөвлөгөө өгөх: Ээж бүрийн нөхцөл байдал өвөрмөц тул тэдний асуултад хүлээцтэй хандаж, ялангуяа хөхөөр хооллолт, нярайн тайван бус байдлын үед сэтгэл зүйн дэмжлэг үзүүлж, бодит-Шинжлэх Ухааны үндэслэлтэй зөвлөгөө өгөх.ЭСОРБ-ийн маркетингийн нөлөөнд автахгүй байх: ЭСОРБ үйлдвэрлэгчдийн зүгээс ирүүлж буй аливаа сурталчилгаа, урамшуулалд шүүмжлэлтэй хандаж, зөвхөн эмнэлгийн заалтаар шаардлагатай тохиолдолд л ЭСОРБ-ийг санал болгох.Хамтын ажиллагааг бэхжүүлэх: Хөхөөр хооллолтыг дэмжих нь зөвхөн нэг салбарын ажил биш тул нийгмийн эрүүл мэндийн мэргэжилтнүүд, бодлого боловсруулагчид, олон нийтийн байгууллагуудтай хамтран ажиллаж, нийгмийн ойлголт, хандлагыг өөрчлөхөд хувь нэмрээ оруулах.Бидний хамтын, нотолгоонд суурилсан хүчин чармайлтаар Монголын ирээдүй болсон хүүхэд бүр амьдралын хамгийн сайн эхлэл болох эхийн сүүгээрээ хангалттай хооллох боломжийг бүрдүүлж чадна.Эх сурвалж: Breastfeeding: crucially important, but increasingly challenged in a market-driven world, Lancet 2023; 401: 472–85, February 7, 2023, https://doi.org/10.1016/
