Анагаах ухааны цахим сургалт
Сургалтын
Ангилалаар хайх
Багц цагийн
Багц цагийн
6 сургалт
Төлбөртэй
Төлбөртэй
28 сургалт
Үнэгүй
Үнэгүй
9 сургалт
Мэргэжилээр
Мэргэжилээр
37 сургалт
2026 оны
Багц цагийн сургалтууд
Бөөр, шээсний замын үрэвсэлт өвчний менежмент сургалт
Дотор судлал
Бөөр судлал

Бөөр, шээсний замын үрэвсэлт өвчний менежмент сургалт

365 хоног
8 дэд сэдэв
Цээжний өвдөлтийн ялган оношилгоо, эмнэлзүйн ач холбогдол
Дотор судлал

Цээжний өвдөлтийн ялган оношилгоо, эмнэлзүйн ач холбогдол

360 хоног
4 дэд сэдэв
Зүрх судасны өвчний үеийн эмийн эмчилгээний зарчим
Зүрх судас

Зүрх судасны өвчний үеийн эмийн эмчилгээний зарчим

365 хоног
7 дэд сэдэв
Бүх сургалтууд
Онцлох сургалтууд
Төлбөртэй сургалтууд
Үнэгүй сургалтууд
Зүрх судасны өвчний үеийн эмийн эмчилгээний зарчим
Зүрх судас

Зүрх судасны өвчний үеийн эмийн эмчилгээний зарчим

365 хоног
7 дэд сэдэв
Дотрын анагаах ухаан - Update
Дотор судлал

Дотрын анагаах ухаан - Update

295 хоног
28 дэд сэдэв
Зүрхний цахилгаан бичлэгийн үндэс ба зонхилон тохиолдох хэм алдагдлын оношилгоо, менежмент
Зүрх судас
Дотор судлал

Зүрхний цахилгаан бичлэгийн үндэс ба зонхилон тохиолдох хэм алдагдлын оношилгоо, менежмент

365 хоног
12 дэд сэдэв
Яагаад
Цахим сургалт гэж?
Хэзээ ч, хаана ч үзэх боломжтой
Хэзээ ч, хаана ч үзэх боломжтой
Та ажил, гэр, сургууль мөн жижүүрт хонох үедээ интернэт холболт бүхий ямар ч төрлийн төхөөрөмж ашиглан суралцах боломжтой.
Цаг хугацаа, мөнгийг тань хэмнэнэ
Цаг хугацаа, мөнгийг тань хэмнэнэ
Та байгаа газраасаа цахимаар суралцсанаар цаг хугацаа төдийгүй, мөнгөө хэмнэж өөрт хэрэгцээтэй сургалтыг авах боломжтой.
Сургалтыг та өөрөө удирдана
Сургалтыг та өөрөө удирдана
Цахим сургалтаар та багшаа, сургалтын аргаа, сургалтын хурдыг, сургалтын сэдэв болон дэс дараалал зэргийг бүрэн удирдах боломжтой.
Танд санал болгох
Багцын мэдээлэл

6 сарын багц

69,900₮

6 сард нэг удаа төлнө

  • 2 багц цагийн сургалт үнэгүй
  • Багцад хамаарах бүх хичээлүүд
  • Танхимын сургалтын хөнгөлөлт - 10% *
* 1 удаа хөнгөлөлтийг ашиглана
Багц авах

1 жилийн багц

99,900₮

Жилд нэг удаа төлнө

  • 3 багц цагийн сургалт үнэгүй
  • Багцад хамаарах бүх хичээлүүд
  • Онцлох хичээлүүд
  • Танхимын сургалтын хөнгөлөлт - 20% *
* 1 удаа хөнгөлөлтийг ашиглана
Багц авах
Сүүлийн үеийн
Нийтлэлүүд
Аспириныг бичих практик зөвлөмж
2025 оны 7-р сарын 16

Аспириныг бичих практик зөвлөмж

Аспириныг титэм судас, тархины судас болон захын судасны өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх; титмийн цочмог хам шинж, ишемийн харвалтын эмчилгээ зэрэг антиагрегант үйлдлээр нь ашиглахаас гадна манас таталтаас урьдчилан сэргийлэх; Линчийн хам шинжийн үеийн бүдүүн шулуун гэдэсний хорт хавдар, түүнчлэн өвдөлт намдаах, мигрень, халуун бууруулах зэрэг олон заалтаар хэрэглэдэг.Эмнэлзүйн тохиолдол68 настай эмэгтэй, сүүлийн хэдэн сарын турш ачаалал авах үед амьсгаадна, цээж өвдөнө гэсэн зовиуртай өрхийн эмчид ханджээ. Өвдөлт хүзүү рүү дамжина, амьсгаадалт амарч тайвширсан үед намддаг гэнэ. Тэрээр 10 жилийн өмнөөс Артерийн Даралт ихсэлт, 2-р хэв шинжийн чихрийн шижин гэж оношилогдсон бөгөөд Метформин, Амлодипин, Аторвастатин тогтмол уудаг байна. Бодит үзлэгээр илэрхий өөрчлөлт ажиглагдаагүй. Илэрч буй зовиур шаналгааг үндэслэн өрхийн эмч "Тогтвортой бах" гэсэн урьдчилан оношийг тавьсан бөгөөд оношийг батлах зорилгоор зүрх судасны эмчид илгээв. Нарийн мэргэжлийн эмчийн оношилгоо, эмчилгээг хүлээх зуур уг өвчтөнд Аспирин бичиж өгөх үү, хүлээх үү?Аспирин хэрхэн үйлчилдэг вэ?Аспирин (ацетилсалицилын хүчил) нь дэлхий даяар хамгийн түгээмэл хэрэглэгддэг эмүүдийн нэг юм.¹ Жишээ нь Англи улсад анхан шатны тусламж үйлчилгээнд сард 1.6 сая орчим бага тунтай аспирины жор бичигддэг байна.² Энэ нь жоргүйгээр олгогддог тул бодит тооноос бага байх магадлалтай. Харин бага, дунд орлоготой хөгжиж буй орнуудад зүрх судасны өвчний хоёрдогч урьдчилан сэргийлэлтэд аспириныг хангалттай хэрэглэдэггүй байна.³Аспирины үйлдлийн механизмыг (Зураг 1) анх 1971 онд Жон Вейн нээсэн.¹ Насанд хүрэгчдэд олон заалтаар хэрэглэх (Хүснэгт 1) боловч Рей хамшинжийн эрсдэлээс болж 16-аас доош насны хүүхдэд хэрэглэх заалт байдаггүй. Харин тунгийн хувьд зарим ялгаа бий. Тухайлбал, зүрх судасны өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх зорилгоор хэрэглэх бага тунтай аспириныг ерөнхийдөө 75−100 мг-ын хооронд үр дүнтэй гэж үздэг ба Их Британид хамгийн түгээмэл хэрэглэгддэг тун нь 75 мг, АНУ-д 81 мг байдаг.Зураг 1. Аспирины үйлдлийн механизм. Бага тунгаар (<300 мг) аспирин нь ялтас эсийн доторх циклооксигеназа-1-ийг (ЦОГ-1, COX-1) эргэлт буцалтгүй дарангуйлж, арахидоны хүчлээс тромбоксан А2 үүсэхийг хориглосноор ялтас эсийн эсрэг үйлдэл үзүүлдэг. Тромбоксан A2 нь эргэлдэж буй фибринийг холбодог ялтас эсийн мембраны гликопротеины комплекс болох GP IIb/IIIa-ийн экспрессийг нэмэгдүүлж, ялтас эсийн бөөгнөрлийг ихэсгэдэг.⁴ Аспирины өндөр тун (>300 мг) нь ЦОГ-2-ыг (COX-2) мөн хориглож, простагландины үйлдвэрлэлийг бууруулдаг бөгөөд энэ нь түүний өвдөлт намдаах, халуун бууруулах үйлдэлтэй холбоотой.ХЭРЭГЛЭХ ЗААЛТТитэм судасны өвчин ба харвалтын хоёрдогч урьдчилан сэргийлүүлэлтБага тунтай аспириныг ихэвчлэн зүрх судасны өвчний хоёрдогч урьдчилан сэргийлэлтэд хэрэглэдэг бөгөөд энэ тохиолдолд ялтасийн идэвхжил ба бөөгнөрөл нь зүрх судасны цочмог эмгэгийн эмгэг жамд гол үүрэг гүйцэтгэдэг.⁷ Титэм судасны өвчний өндөр эрсдэлтэй өвчтөнүүдэд (NICE-ийн тодорхойлсноор ≥65 насны, эсвэл ≥2 судасны бүсэд атеросклерозтой, эсвэл ≥2 эрсдэлт хүчин зүйлтэй) бага тунтай ривароксабантай хавсран хэрэглэж болно. Энэхүү хавсарсан эмчилгээний ашиг тусыг цус алдалтын эрсдэлтэй харьцуулж, өвчтөнийг шийдвэр гаргах үйл явцад оролцуулах ёстой.⁸ Гэсэн хэдий ч, цус алдалтын эрсдэл нь зүрх судасны ашиг тусаас давдаг тул аспириныг титэм судасны өвчний анхдагч урьдчилан сэргийлэлтэд хэрэглэхийг зөвлөхөө больсон.¹⁰Захын судасны болон тархины судасны өвчтэй өвчтөнүүдэд Клопидогрел (өдөрт нэг удаа 75 мг) нь хоёрдогч урьдчилан сэргийлэлтийн үндсэн сонголт юм. Харин Клопидогрел тохирохгүй бол харвалтын хоёрдогч урьдчилан сэргийлэлтэд аспириныг хэрэглэж болно. Энэ тохиолдолд эмнэлзүйн удирдамжуудад түүнийг удаан үйлдэлтэй Дипиридамолтой хавсран хэрэглэхийг зөвлөдөг.¹¹ Энэхүү хослол нь аспириныг дангаар хэрэглэснээс илүүтэйгээр харвалтын эрсдэлийг бууруулдаг боловч (жилд үнэмлэхүй эрсдэлийн бууралт 1%), гаж нөлөө ихэссэнтэй холбоотойгоор түүний хэрэглээ хязгаарлагдмал бөгөөд одоогийн практикт өргөн хэрэглэгддэггүй.¹²Мөн титэм судасны цочмог хам шинж, ишемийн харвалтын эмчилгээний нэг хэсэг болгон (цохилтын тун - 300 мг) хэрэглэдэг.¹³Дээрх эмнэлзүйн жишээнд Аспирин уух хориглох заалт байхгүй бол титэм судасны компьютер томографи эсвэл ангиографи, ачаалалтай ЭКГ зэрэг онош батлах нэмэлт шинжилгээ хийхээс өмнө "тогтвортой бах" гэсэн урьдчилан онош дээр үндэслэн аспириныг бичиж өгөх нь зүйтэй юм.¹⁷Манас таталтын урьдал ба жирэмслэлтПреэклампсийн үед трофобластын гүйцэт бус суулт нь үрэвсэл, эндотелийн гэмтлийг үүсгэн улмаар ялтас идэвхижиж тромбозын эмгэгүүд болон ихэсийн шигдээс үүсгэдэг байна. Тиймээс аспирин нь ялтасийн бөөгнөрлийг бууруулж ихэсийн цусан хангамжийг тогтвортой байлгасанаар хамгаалах нөлөө үзүүлнэ гэж үзнэ.⁵Преэклампсигаас урьдчилан сэргийлэхэд аспирины гүйцэтгэх үүргийг судалсан эмнэлзүйн туршилтууд 1980-аад оноос эхэлсэн боловч, судалгаануудын хоорондын ялгаатай байдлаас шалтгаалан эмнэлзүйн удирдамжинд 2010 оноос орж эхэлсэн.²⁰ Судалгааны ерөнхий үр дүн: Өндөр эрсдэл бүхий 11-14 долоо хоногтой жирэмсэнд өдөр бүр 150 мг аспирин хэрэглэхэд плацебо бүлэгтэй харьцуулахад дутуу төрөлттэй преэклампсийн түвшин 2.7%-иар буурсан байна (1.6% ба 4.3%, р=0.004). Иймд преэклампсийн өндөр эрсдэлтэй эмэгтэйчүүдэд аспирин зөвлөх заалт бий болсон.²¹ Жишээ нь Их Британийн удирдамжинд 12 долоо хоногтойгоос эхлэн 75−150 мг аспирин хэрэглэхийг зөвлөдөг.Өвдөлт намдаах ба халуун бууруулахЦОГ-2-г хориглож, простагландины нийлэгжилтийг бууруулахын тулд өндөр тунтай аспирин (>300 мг) шаардлагатай бөгөөд энэ нь түүний өвдөлт намдаах, халуун бууруулах шинж чанарыг бий болгодог. Судалгааны системчилсэн тойм, мета-анализуудаар аспирин нь хүчдэлийн төрлийн толгойн өвдөлт²² болон мэс заслын дараах өвдөлтөд²³ үр дүнтэй болохыг тогтоосон. Аспирин (900 эсвэл 1000 мг) нь цочмог мигренийн менежментэд хэрэглэх хэдэн хэдэн томоохон судалгаануудаар батлагдсан. Үүнд 13 судалгаа, 4222 оролцогчтой системчилсэн тойм судалгаанд плацеботой харьцуулахад хоёр цагийн дараа өвдөлтгүй болох хувь нь 8.1 байсан ба энэ нь суматриптаны нөлөөтэй ижил байсан байна.²⁵Линчийн хам шинжАспирины хэрэглээ нь эсийн хуваагдал, ангиогенез, үсэрхийллийн тархалтыг бууруулах зэрэг хэд хэдэн хамгаалах механизмыг үзүүлснээр зарим төрлийн хорт хавдрын эрсдэлийг бууруулж, амьдрах хугацааг уртасгаж болох талаарх нотолгоонууд нэмэгдсээр байна.²⁷Линчийн хам шинжтэй (удамшлын полипоз бус бүдүүн шулуун гэдэсний хорт хавдар) өвчтөнүүдийн бүдүүн шулуун гэдэсний хорт хавдрын эрсдэлийг бууруулах зорилгоор аспириныг хэрэглээг зөвлөдөг.²⁸ Уг өвчтөнүүдэд аспирины ашиг тус нь эрсдэлээсээ даван гардаг. Үүнийг CAPP2 туршилтаар маш тодорхой нотолсон. Энэхүү давхар нууцлалтай, санамсаргүй түүврийн эмнэлзүйн туршилтад 861 өвчтөн хамрагдсан ба өдөрт 600 мг аспирин эсвэл плацебо ууж, 10-20 жилийн турш хянагдсан байна. Аспирин ууж байсан өвчтөнүүдийн 9% нь бүдүүн шулуун гэдэсний хорт хавдраар өвчилсөн бол плацебо бүлгийнхний 13% нь өвчилсөн байна (үнэмлэхүй бууралт 4%, ЭШӨТ 25). Саяхан хэвлэгдсэн CAPP3 үр дүнгээс харахад өдөрт 100 мг аспирин нь 600 мг-аас дутахааргүй үр дүнтэй болохыг харуулсан.³⁰Эмчилгээ эхлэхээс өмнө өвчтөнүүдтэй юу ярилцах вэ?Өвчтөнд зүрх судасны өвчний хоёрдогч урьдчилан сэргийлэлтийн зорилгоор аспирин уухыг зөвлөж буй тохиолдолд энэ эм нь эрсдэлийг бууруулах зорилготой бөгөөд ихэвчлэн шинж тэмдэгт нөлөөлдөггүй тул эмчилгээг дагаж мөрдөх байдал буурч болзошгүй юм.³³ Аспирин ууж эхэлсэнээр бахын шинж тэмдэг арилахгүй байж болно. Эмийн ашиг тусын талаар тодорхой мэдээлэл өгч, өвчтнийг урамшуулж, дэмжих нь чухал.Тогтвортой бахын үед бета-хориглогч, кальцийн сувгийн хориглогч зэрэг эхний сонголтын эмчилгээг анхан шатны тусламж үйлчилгээнд Аспиринтай хамт санал болгох нь зүйтэй.¹⁷ Чихрийн шижин, тамхидалт, хооллолт, дасгал хөдөлгөөн зэрэг өөрчилж болох зүрх судасны эрсдэлт хүчин зүйлсийг бууруулахад нь өвчтөнд туслах хэрэгтэй. Өвчтөнүүд ихэвчлэн аспиринтай хамт жоргүй олгодог эмийг ууж болох эсэхийг асуудаг. Парацетамолтой холбоотой нэмэлт эрсдэл байхгүй ч, ходоод гэдэсний цус алдалт зэрэг гаж нөлөөний эрсдэл нэмэгддэг тул стероид бус үрэвслийн эсрэг эм (NSAIDs)-ийг тогтмол хэрэглэхээс зайлсхийх хэрэгтэй.³⁴ Мөн мигрень зэрэг нэмэлт өвдөлт намдаах шинж чанараар нь хэрэглэхээс бусад тохиолдолд жортой аспириныг жоргүй олгодог аспирины бэлдмэлтэй хамт ууж болохгүй.Ямар гаж нөлөөний талаар ярилцах вэ?Нийтлэг гаж нөлөөнд ходоодны хямрал ба цус алдах эрсдэл нэмэгдэх зэрэг багтах ба онцгойлон анхаарах шаардлагатай.⁶ Ховор тохиолдох гаж нөлөөнд ходоод гэдэсны цус алдалт, гавлын дотоод цус харвалт, сарын тэмдэг ихсэх зэрэг хүнд хэлбэрийн цус алдалтууд хамаарна. Ялангуяа өндөр эрсдэлтэй хүмүүст аспирины хэт мэдрэгшлийн урвал илэрч болзошгүй.Ходоодны хямрал ба ходоод гэдэсний цус алдалт: Ахмад настай өвчтөнүүд урт хугацаагаар, бага тунтай аспирин ууж байхдаа далд цус алдалтын улмаас цус багадалт үүсэх эрсдэлтэй байдаг. Урт хугацаагаар, бага тунтай аспирин эхлүүлэх талаар өвчтөнд зөвлөгөө өгөхдөө ходоодны хямрал, улаан хоолойн сөргөө зэрэг одоогийн ходоод гэдэсний дээд замын шинж тэмдгүүдийн талаар асуух хэрэгтэй. Хэрэв эдгээр шинж тэмдэг илэрвэл, шалтгаангүй хоолны дуршил буурах, турах зэрэг нэмэлт "аюултай" шинж тэмдэг байгаа эсэхийг асуугаарай. Мөн ходоод, дээрх гэдэсний шархлааны түүх, эсвэл цус алдалтын эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг эм (бусад ялтасийн эсрэг эм, антикоагулянт, NSAIDs, кортикостероид) хэрэглэдэг, эсвэл нас >75 зэрэг ходоод гэдэсний цус алдалтын нэмэлт эрсдэлт хүчин зүйл байгаа эсэхийг асууж лавлаарай⁹. Хэрэв өвчтөнд шинж тэмдэг бүхий ходоодны хямрал эсвэл нэмэлт цус алдалтын эрсдэлт хүчин зүйл байвал, ходоод хамгаалах зорилгоор протон шахуургын хориглогч (PPI) санал болгох нь зүйтэй.⁹Аспирины хэт мэдрэгшил ба харшил: Аспирины хэрэглээ нь рино-коньюнктивит, гуурсан хоолойн бачуурал, чонон хөрвөс, ангиоэдема, анафилакси зэрэг хэт мэдрэгшлийн урвал үүсгэж болно. Энэ нь ЦОГ-ын дарангуйлалтын үр дүн гэж үздэг. Атопи, ялангуяа харшлын ринит, багтраатай өвчтөнүүдэд илүү өндөр хувьтай тохиолддог.⁴¹ Багтрааны хувьд, судалгаагаар багтраатай өвчтөнүүдийн ойролцоогоор 19% нь аспиринд мэдрэг байдаг нь тогтоогдсон тул энэ бүлгийн хүмүүст болгоомжтой хэрэглэнэ.⁴²Жор бичихдээ юуг анхаарах вэ?Аспирин нь энгийн ба бүрхүүлтэй шахмал (enteric coated) хэлбэрээр байдаг. Гэсэн хэдий ч бүрхүүлтэй аспирин нь ходоод гэдэсний гаж нөлөөний эрсдэлийг бууруулдаг нь нотлогдоогүй тул хэрэглэхийг зөвлөдөггүй.⁶ Аспирин нь мөн лаа хэлбэрээр байдаг бөгөөд энэ нь өвчтөн залгиж чадахгүй (цочмог харвалттай өвчтөн гэх мэт) үед хэрэглэх боломжтой хэлбэр юм.Аспирин хэрэглэхийн өмнө тухайн өвчтөн бусад заалтаар нэмэлт ялтасийн эсрэг эм эсвэл антикоагулянт хэрэглэж байгаа эсэхийг тогтоох нь чухал. Цочмог буюу давтан тохиолдсон зүрх судасны эмгэгийн эмчилгээнээс бусад тохиолдолд аспириныг нэмэлтээр уулгах шаардлагагүй байдаг. Жишээлбэл, харвалт эсвэл захын судасны өвчний түүхтэй, клопидогрел ууж буй өвчтөнд тогтвортой бахын улмаас аспирин нэмэх шаардлагагүй.Эмчилгээний явцад юуг хянах вэ?Аспирин эхлүүлэхийн өмнө өвчтөний цусны дэлгэрэнгүй шинжилгээг хийж, цус багадалтыг үнэлнэ. Мөн элэг, бөөрний үйл ажиллагааг шалгана. Их Британи улсын эмнэлзүйн зааварт хөнгөн ба дунд зэргийн элэг, бөөрний дутагдалтай өвчтөнүүдэд болгоомжтой хэрэглэхийг, хүнд хэлбэрийн дутагдлын үед зайлсхийхийг зөвлөдөг.⁶Харин аспириныг тогтмол ууж буй өвчтөнд цусны дэлгэрэнгүй шинжилгээ, бөөрний үйл ажиллагаа, электролит зэргийг жилд нэг удаа шинжилгээ хийлгэхийг зөвлөж байна.Эмчилгээг хэр удаан үргэлжлүүлэх вэ?Зүрх судасны өвчний хоёрдогч урьдчилан сэргийлэлтийн хүрээнд аспириныг урт хугацаанд үргэлжлүүлэн хэрэглэх ёстой бол, преэклампсийн үед төрсний дараа зогсооно.Аспирин уулгасан анхны заалт тодорхойгүй бол зогсоох хэрэгтэй. Мөн эмийн шинэ гаж нөлөө, цус алдалтын эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг нөхцөл байдал (хүнд хэлбэрийн артерийн даралт ихсэлт гэх мэт), бусад ялтасийн эсрэг эм эсвэл антикоагулянт зэргийг хэрэглэж буй үед аспириныг зогсоох, үргэлжлүүлэх эсэхийг дахин хянах хэрэгтэй.Аспириныг зүрх судасны өвчний анхдагч урьдчилан сэргийлэлтэд тогтмол зөвлөхөө больсон тул энэ заалтаар аспириныг ууж буй өвчтөнүүдийн эмийг дахин хянах нь зүйтэй.Аспирины товч мэдээлэл:Үйлдлийн механизм: Бага тунгаар (<300 мг) ЦОГ-1-ийг эргэлт буцалтгүй дарангуйлж, тромбоксан А2 үүсэхийг хориглосноор ялтасийн эсрэг үйлдэл үзүүлдэг. Өндөр тунгаар (>300 мг) ЦОГ-2-ыг мөн хориглож, простагландины нийлэгжилтийг бууруулдаг бөгөөд энэ нь өвдөлт намдаах, халуун бууруулах үйлдэлтэй холбоотой.Заалт:Титэм судас, тархины судас, захын судасны өвчнөөс урьдчилан сэргийлэхТитэм судасны цочмог хам шинж ба ишемийн харвалтДунд ба өндөр эрсдэлтэй эмэгтэйчүүдэд преэклампсиас урьдчилан сэргийлэхХөнгөн ба дунд зэргийн өвдөлт, цочмог мигрень, халууралтЛинчийн хам шинжтэй хүмүүст бүдүүн шулуун гэдэсний хорт хавдрын эрсдэлийг бууруулахИлрэх нийтлэг гаж нөлөө:Ходоодны хямралЦус алдалт ба цус багадалтын эрсдэл нэмэгдэхХэт мэдрэгшил: багтрааны бачуурал, ангиоэдем, чонон хөрвөс, ринитАнхааруулга:Аспирин эсвэл NSAID-д урьд нь хэт мэдрэгшлийн урвал илэрч байсан бол зайлсхийх (солбицсон урвалын улмаас)Дараах тохиолдолд болгоомжтой хандах: Багтраа; Цус багадалт эсвэл цус алдалтын өндөр эрсдэл; Урьд нь ходоодны шархтай байсан; Глюкоз-6-фосфат дегидрогеназын (G6PD) дутагдал; Тулай өвчний түүх; ТиреотоксикозЖирэмслэлт ба хөхүүл үе: Жирэмсэн үед бага тунтай аспириныг аюулгүй гэж үздэг. Жирэмсний 30 долоо хоногоос хойш өндөр тунгаас зайлсхийх шаардлагатай. Хөхүүл үед хэрэглэхгүй!! (нярайд Рей хам шинж үүсэх эрсдэлтэй)

Дэлгэрэнгүй
ТВ сериалын эмчийн дүрүүд эмч өвчтөний итгэлцлийг бууруулж байна уу?
2026 оны 3-р сарын 28

ТВ сериалын эмчийн дүрүүд эмч өвчтөний итгэлцлийг бууруулж байна уу?

Сүүлд нээлтээ хийсэн "The Pitt" хэмээх анагаахын олон ангит киноны хамгийн эхний минутад нэгэн сонирхолтой үзэгдэл гардаг. Гол дүр болох Доктор Майкл “Робби” Робинавичийг ээлжиндээ гарахаар Яаралтай тусламжийн тасаг (ЯТТ)-т орж ирэхэд Филиппин гаралтай хоёр сувилагч түүнийг замаас нь тосож зогсооно.“Энэ үнэн үү? ...эмнэлгийг зарах гэж байгаа гэсэн үү?” гэж нэг нь асуухад, нөгөөх нь “Тэд эндхийг яаралтай тусламжийн тасаггүй, дан үе мөчний төв болгох байх даа?” хэмээн лавлана.Хэдийнэ ядарч туйлдсан Робби “Өө, тэд үргэлж л биднийг хаана гэж сүрдүүлдэг, гэхдээ хэзээ ч тэгдэггүй шүү дээ” гэж хариулаад цааш эргэнэ.Энэ үед нэг сувилагч нь нөгөөгөөсөө: “Чи түүнд итгэж байна уу?” гэж асуухад “Би эмч нарт хэзээ ч итгэдэггүй юм” гэж шулуухан хариулдаг.Хөл хөдөлгөөн ихтэй, өвчтөнүүдээр дүүрсэн хүлээлгийн танхим бүхий ЯТТ төвд өрнөж буй киног ингэж эхлүүлсэн нь тун ч ёжтой бөгөөд утга төгс шийдэл байв. Учир нь тэнд суугаа хүмүүс эмч нарт итгэдэг учраас л зорьж ирсэн хэрэг. Гэвч тус цувралын сэтгэл хөдөлгөм 30 анги өрнөхийн хэрээр сувилагчийн хэлсэн үгийн цаад утгыг үзэгчид улам бүр ойлгож эхэлнэ.Киноны туршид үзэгчид эмч нар ядаргаанаасаа болж хэрхэн туйлдан унаж, дадлагажигч эмч нарт хэт их хариуцлага тохож, эмийн бодис хулгайлж, эмнэлгийн дүрэм журмыг зөрчиж, тэр байтугай өвчтөнүүд рүүгээ уурлан бухимдаж байгааг харна. Энэ бол хотын ЯТТ-ийн амьдралыг цаг минут тутамд нь харуулсан маш бодитой дүрсэлсэн цуврал юм. Гэхдээ эндээс нэг чухал асуулт урган гарна: Энэхүү хэт бодит, алдаа дутагдалтай эмчийн дүр төрх нь өвчтөнүүдийн эмчдээ итгэх итгэлд сайнаасаа илүү муугаар нөлөөлж байгаа юм биш биз?Телевизийн уран бүтээл дэх эмчийн "хувьсал"Үүнийг ойлгохын тулд бид дэлгэцийн урлаг дахь эмч нарын дүр хэрхэн хувьсан өөрчлөгдсөнийг эргэн харах хэрэгтэй. 1960, 70-аад оны үед телевизийн эмч нар төгс төгөлдөр, алдаа мадаггүй хүмүүс байлаа. Жеймс Килдейр (Dr. Kildare), Маркус Уэлби (Marcus Welby, M.D.), Жо Гэннон (Medical Center), Стив Харди (General Hospital) зэрэг дүрүүд маш царайлаг, энэрэнгүй, баатарлаг байв. Тэднийг хэтэрхий төгсөөр төсөөлсөн тул эмч нарт өөрсдөд нь өө сэв бараг байдаггүй байсан бөгөөд киноны үйл явдал голчлон өвчтөнүүдийн зовлон бэрхшээл дээр төвлөрдөг байв.Харин 1980-аад оноос энэ хандлага өөрчлөгдөж, эмч нар өөрсдөө гол дүрд гарч эхэлсэн юм. Тэд илүү хүнлэг, бас хавьгүй бага "баатарлаг" болж иржээ. Бостоны сургалтын эмнэлгийн эмч, сувилагч, дадлагажигч нарын завгүй, эмх замбараагүй амьдралыг харуулсан "St. Elsewhere" цуврал нь илүү бодитой хийгдсэн анхны бүтээлүүдийн нэг байлаа. Мөн дайны аймшигт үр дагаврыг хошин шогийн мэдрэмжээр давж гардаг Хоукай Пирс, Траппер Жон нарын дүр бүхий MASH цуврал үүний нэгэн жишээ юм. Энэхүү алдаа дутагдалтай ч бодит эмч нарыг дэлгэцнээ гаргах чиг хандлага 1990 болон 2000-аад онд улам эрчимжсэн. Харвардын Анагаах Ухааны Сургуулийн "Хэвлэл мэдээлэл, Анагаах ухаан, Эрүүл мэндийн хөтөлбөр"-ийг хамтран удирддаг Анагаах ухааны доктор Нил Баер бол бидний сайн мэдэх алдартай "ER" цувралын эмч-зохиолчдын нэг байлаа. Хөдөлж буй камер ЯТТ-ийн хурдтай хэмнэлийг анх удаа хэрхэн буулгаж, үзэгчдэд түргэний тэрэгтэй хамт коридороор уралдан гүйх мэдрэмжийг төрүүлж байсныг тэрээр дурсдаг. Зураг авалтын талбай дээрх зөвлөх эмч нараар хянуулсан тус киноны эмнэлгийн нарийн хэллэгүүд болон нүд хальтрам бодит ажилбарууд нь киноны үнэмшилтэй байдлыг улам нэмэгдүүлсэн юм. Түүнчлэн бүх тохиолдол аз жаргалтайгаар төгсдөггүй гэдгийг ч тэд харуулахыг зорьжээ. "Бидний ER цувралын эхний улирлын 'Хайрын хүч үгүй болоход' хэмээх ангид Доктор Грин өөрийн бардам зангаасаа болоод хүндрэлтэй төрөлтийг ЯТТ-т удирдаж чадна гэж боддог. Хүүхэд амьд үлддэг ч эх нь амиа алддаг. Энэ нь эмч, сувилагч нарын сул тал, эмзэг байдлыг үнэхээр бодитоор харуулж чадсан" гэж Баер хэлжээ. Тус анги нь хожим Эммигийн таван шагнал хүртсэн байна.Улмаар эмч нарын хувийн дотоод тэмцэл, асуудлууд ч ил гарч ирэв. Доктор Гриний хорт хавдрын онош, "House" цувралын Доктор Грегори Хаусын өвчин намдаах эмэнд донтсон байдал, "Grey’s Anatomy" цувралын Доктор Ричард Вебберийн архидалт, мөн "The Resident" цувралын Доктор Рандольф Беллийн нарциссизм, авлигын асуудлууд нь үзэгчдэд "эмч нар ч бас алдаа гаргадаг, тэдэнд ч бас тусламж, дэмжлэг шаардлагатай" гэдгийг харуулсан юм.Харин 2025 онд нээлтээ хийсэн "The Pitt" цуврал нь энэ бүгдийг бүр дараагийн түвшинд гаргасан бөгөөд үүнтэй зэрэгцэн итгэлцлийн тухай асуудал хурцаар хөндөгдөж эхэллээ. The Pitt цуврал өвчтөний итгэлийг үгүй хийж байна уу?Gallup байгууллагын "Итгэлцлийн жил тутмын санал асуулга"-аар, эмч нарыг өндөр ёс зүйтэй, шударга гэж үздэг америкчуудын тоо 2020 онд түүхэн дээд цэгтээ буюу 77%-д хүрч байсан бол 2024 онд 53% болж эрс буурчээ. Олон нийтийн эмч нарт итгэх итгэл 1990-ээд оны дунд үеэс хойшхи хамгийн доод түвшиндээ хүрээд байна. Итгэлцэл буурахын хэрээр эрсдэл нэмэгдэж, төрийн байгууллагууд зарим вакцин болон эмчилгээний зөвлөмж өгөхөөс татгалзаж, үүний оронд хүмүүст зүгээр л "эмчтэйгээ зөвлөлд" гэж хэлэх болсон байна. Тэгвэл энэхүү итгэлцэл гээч зүйл яг юу вэ?Питсбургийн Их Сургуулийн Нийгмийн Эрүүл Мэндийн Сургуулийн судлаач, Доктор Бет Хоффман "70, 80-аад оны үед ихэнх хүмүүс эмчийн өрөөнд орохдоо тухайн мэргэжилд анхнаасаа л итгэдэг байсан" гэж тэрээр хэлэв. "Гэвч сүүлийн хэдэн арван жилд өвчтөнүүд илүү бие даасан болсон. Тэдний хурууны үзүүрт Google, сүүлд ChatGPT байна, үүнээс гадна 'нэг өвчтөнд 15 минут' зарцуулдаг эрүүл мэндийн тогтолцоо нь эмч-өвчтөний амьд харилцааг эрс багасгасан."Гэсэн хэдий ч эмч-өвчтөний харилцаанд итгэлцэл ямар утга учиртай болох нь огт өөрчлөгдөөгүй. "Итгэл даана гэдэг нь зөвхөн нэг удаагийн эмчилгээ, оношилгоо, үзлэгээс илүү ойлголт юм" гэж Хоффман үздэг. "Энэ нь эцсийн дүндээ өвчтөн эмчийг үнэнч шударга, зөвхөн өөрийнх нь сайн сайхны төлөө ажиллаж байна гэдэгт итгэх итгэлтэй холбогддог бөгөөд энэ л хамгийн суурь зүйл хэвээр байна. Цаашид ч ийм байх болно." Телевизийн анагаахын сэдэвт кинонууд үзэгчдэд асар их нөлөө үзүүлдэг нь нэгэнт батлагдсан зүйл. Баерын 2002 онд хийсэн судалгаагаар ER цувралын үйл явдал нь олон нийтэд зориулсан маш хүчтэй сургалтын хэрэгсэл болж байсныг нотолсон. Хүний хөхөнцөр вирусийн тухай анги гарахаас өмнө санал асуулгад оролцогчдын ердөө 9% нь бэлгийн замаар дамжих уг халдвар умайн хүзүүний хорт хавдар үүсгэдгийг мэддэг байв. Харин уг цувралын дараа энэ үзүүлэлт 60% болж өссөн байна. "Ердөө ТВ-ийн хэдхэн минут хүмүүсийн олж авсан мэдлэгийг хараад бид үнэхээр цочирдсон" гэж Баер дурсдаг. Энэхүү тоо баримт нь телевизийн цувралууд шинжлэх ухааны үнэн зөв байдалд илүү анхаарч, эмч зөвлөхүүдийг түлхүү ажилд авах болсон ба эдгээр цувралууд нийгмийн эрүүл мэндийн боловсрол олгох үр дүнтэй хэрэгсэл болохыг баталсан юм. (Жишээ нь The Pitt цувралд улаанбурхан, вакцинд эргэлзэх хандлага, анагаах ухаан дахь хиймэл оюун ухаан, арьс өнгөөр ялгаварлах эрүүл мэндийн тэгш бус байдлын талаар хүртэл хөнддөг.) Тэгвэл эдгээр цувралууд ийм хүчтэй нөлөөтэй юм бол, алдаа гаргадаг эмчийн дүр өвчтөнүүдийн эмчид итгэх итгэлийг бууруулж байгаа юу?АНУ-ын 983 насанд хүрэгчдийн дунд явуулсан 2018 оны санал асуулгаар, анагаах ухааны телевизийн цуврал үзэх нь "бодит амьдрал дээрх эмч нарт итгэх итгэлтэй... эерэг хамааралтай" болохыг тогтоожээ.Гэхдээ энэ нь бараг 10 жилийн өмнөх судалгаа. Эрүүл мэндийн салбарт болон эдгээр цувралуудад маш олон зүйл өөрчлөгдсөн. The Pitt цувралын хувьд шинжлэх ухааны үүднээс гүнзгийрүүлэн судлагдахад арай эрт байгаа ч, Хоффман уг киноны талаарх Reddit дээрх сэтгэгдлүүдийг ажиглаж, эмнэлгийн ажилтнуудыг ойлгох хандлага хүмүүсийн дунд нэмэгдэж байгааг анзаарчээ. "Энэ бол зөвхөн ажиглалтад үндэслэсэн дүгнэлт" гэж тэр хэлээд, "гэхдээ хэрэв хүмүүс эмч нарыг чадах бүхнээ хийж байгааг харж чадвал, энэхүү ойлголцол нь эргээд итгэлцлийг нэмэгдүүлэхэд хөтлөх боломжтой юм" гэв. Анагаах ухааны доктор Силвиа Овусу-Анса бол Питтсбургийн Их Сургуулийн Анагаах Ухааны Сургуулийн хүүхдийн болон яаралтай тусламжийн анагаах ухааны дэд профессор бөгөөд The Pitt цувралын эмнэлгийн зөвлөхөөр ажиллаж, олон ангийн үйл явдалд хувь нэмрээ оруулсан нэгэн юм. Тэрээр үүнтэй санал нэг байна. "Зарим хүмүүс эмч нарын эмзэг, сул талыг харуулах нь үл итгэх байдлыг бий болгоно гэж таамаглаж магадгүй. Гэхдээ би яг эсрэгээрээ байдгийг олж харсан. Өвчтөнүүд надад 'Бурхан минь, би одоо л ойлголоо. ЯТТ-т та бүхний юу хийдгийг үнэхээр үнэлж байна' гэж хэлдэг болсон. Нэг эцэг эх бүр надад 'Одоо л би хүлээлгийн хугацаа яагаад ийм байдгийг ойлголоо... та нар хамгийн хүнд өвчтөнүүдээ түрүүлж үздэг юм байна шүү дээ' гэж хэлсэн. Би энэ ажлыг 20 гаруй жил хийж байна, гэхдээ би урьд өмнө хэзээ ч авч байгаагүй тийм их сэтгэл, ойлголцлыг мэдэрсэн.""Би The Pitt өвчтөний итгэлийг үгүй хийнэ гэж огт санаа зовохгүй байна". "Харин интернэтээр тархаж буй худал, шинжлэх ухааны бус мэдээлэлд л санаа зовж байна. Итгэлцэл нь үнэн зөв байдлаас бий болдог. Улс төрийн шалтгаанаас үүдэн шинжлэх ухааны баримт нотолгоонд тулгуурлаагүй зүйлсүүд яригдаж байгааг бид харж байна. Энэ л итгэлцлийг эвдэж байна. Телевизийн анагаахын сэдэвт драм кинонууд шинжлэх ухааныг дэмжсэн түүхүүдийг өгүүлэх замаар үүний эсрэг тэмцэж чадна." Итгэлцэл хэрхэн өвчтөний өвдөлтийг бууруулдаг вэ?Итгэлцэл гэдэг зөвхөн сэтгэл зүйн таатай мэдрэмж төдий зүйл биш бөгөөд энэ нь шууд утгаараа "эмчилгээ" болдог гэдгийг бид ойлгох хэрэгтэй. Анагаах ухаанд итгэлцэл нь эмчилгээний дэглэм баримтлалт, хамтын ажиллагааг сайжруулж, тэр байтугай физиологийн хариу урвалд ч нөлөөлдөг болохыг судалгаанууд харуулсаар байна. Элизабет Лосин бол Пеннсилвани муж улсын Юниверсити Парк дахь Пенн Стейт Их Сургуулийн мэдрэл судлаач бөгөөд эрүүл мэндийн тогтолцооны янз бүрийн хүчин зүйлүүд өвчтөний өвдөлтийн түвшинд хэрхэн нөлөөлдгийг судалдаг. Тэдгээр гол хүчин зүйлсийн нэг нь мэдээж эмчид итгэх итгэл юм. Тэрээр 2017 онд хийсэн судалгаагаараа, гартаа халуун өвдөлтийн цочрол авч буй хүмүүс цочрол өгч буй хүндээ итгэж байвал өвдөлтөө хагас оноогоор (0-10 хүртэлх стандартын дагуу) бага үнэлж байсныг илрүүлжээ. Мөн 2022 онд тархины үйлийн MRI (fMRI) ашиглан хийсэн судалгаагаар, Лосин итгэлцэл нь өвдөлттэй холбоотой тархины хэлхээг зохицуулах замаар өвдөлтийг бууруулдаг байж болзошгүй нотолгоог олсон байна. "Эцсийн дүндээ, бид өвчтөний эмчид итгэх итгэл өндөр байх нь зөвхөн өвдөлт төдийгүй эмчилгээний эцсийн үр дүнд ч нөлөөлдөг болохыг тогтоож магадгүй юм" гэж тэр хэлэв. Лосин мөн нэмж хэлэхдээ: "Эрүүл мэндийн салбарт гарч буй асуудал, бидний алдаа дутагдлыг дэлгэцээр харуулах нь хүмүүсийн эмч нарын ур чадварт итгэх итгэлийг бууруулж болзошгүй ч, нөгөөтээгүүр эмч нар ч бас хүн шүү дээ гэдгийг харуулж, бидний хоорондын ижил төстэй байдлыг мэдрүүлэх нь итгэлцлийг бий болгоход хөтөлдөг гэж би боддог. Бид өөртэйгөө илүү төстэй хүмүүст аяндаа л итгэдэг шүү дээ." Өвчтөний итгэлийг хэрхэн сэргээх вэ?Нью-Йорк хотын Вейлл Корнелл Анагаах Ухааны Коллежийн эмч, The New Yorker сэтгүүлийн нийтлэлч Анагаах ухааны доктор Друв Куллар саяхан "The Pitt цуврал надад эмч байхын тухай юу заасан бэ" хэмээх сонирхолтой эргэцүүлэл бичжээ."Заримдаа энэ кино надад миний урьд нь ямар эмч байсныг сануулдаг" гэж тэр бичсэн байна. "Энэ олон жил ажиллах хугацаандаа би ур чадвараа мэдээж хэрэг ахиулсан боловч, өөр нэг зүйлээ бас алдсан юм шиг мэдрэмж үргэлж төрдөг. Ажлынхаа эхэн үед, хэрэв өвчтөний төрсөн өдөр эмнэлэгт таарвал би бэлгийн дэлгүүрээс шаар авч өгөхийг хичээдэг байв. Заримдаа хэн нэгэн эмнэлэгт удаан хугацаагаар хэвтэж шаналж байгааг харвал, дуртай хоолыг нь асууж ойролцоох зоогийн газраас хүргүүлж авчирч өгдөг байлаа. Гэхдээ цар тахлын үеэр хаана ч юм би үүнийгээ алдсан. Магадгүй далд ухамсартаа, 'тогтолцооны' гажуудал нь миний энэрэн нигүүлсэх сэтгэл нимгэрч байгаагийн цагаатгал болж хувирсан байх. The Pitt цуврал надад амьдрал ийм байх албагүй гэдгийг сануулсан юм."Өвчтөнүүд бидэнд итгэх эсэхийг шийдэхэд цэвэр хүн хоорондын харилцааны ур чадвар хамгийн ихээр нөлөөлдөг болохыг судалгаанууд харуулдаг. Нэгэн санал асуулгаар, эмчдээ итгэдэггүй өвчтөнүүдийн 75% нь эмнэлгийн мэдлэг, зааж зөвлөсөн эмчилгээтэй огт хамааралгүй шалтгаануудыг нэрлэжээ. Тэд "намайг бага цагт үзсэн" (25%), "намайг ойлгоогүй" (14%), "намайг сонсоогүй" (14%), "над руу эгцэлж хараагүй" (3%) гэх мэт шалтгаануудыг дурдсан байна. Яг эдгээр зан байдал нь өвчтөнүүдийг өөр эмч рүү явахад хүргэдэг гол түлхэц болдог аж.Америкийн Дотоод Шүүрлийн Анагаах Ухааны Зөвлөлийн Сангаас "Итгэлцлийг бий болгох нь" санаачилгын хүрээнд эмч, өвчтөнүүдийн дунд 2021 онд явуулсан санал асуулгаар, эмч нарын 98% нь өвчтөнтэйгээ цаг өнгөрөөх нь чухал гэж хариулсан боловч, өвчтөнүүдийн ердөө 25% нь л эмчийгээ хангалттай цаг зарцуулсан гэж хариулжээ. Энэхүү зөрүү бидэнд ихийг хэлж байна. Хоффманы тодорхойлсон өвчтөний итгэлийн дөрвөн тулгуур багана болох: энэрэнгүй сэтгэл ба халамж, ур чадвар ба мэдлэг туршлага, үнэнч шударга ба нээлттэй байдал, мөн чин сэтгэл ба тууштай байдал зэргийг бид өдөр тутамдаа хэрэгжүүлж чадаж байна уу?"Эмч нар энэхүү 4 баганын зөвхөн 'мэдлэг туршлага' гэдэг хөлд нь хэт их найдсаар ирсэн" хэмээн Хоффман сануулж байна. "Танд бүх асуултын хариулт байхгүй байсан ч үнэнч шударга, нээлттэй байдал, энэрэнгүй сэтгэл, халамж бүгд маш чухал байдаг."

Дэлгэрэнгүй
Витамин Д-ийн зохистой хэрэглээ ба эмнэлзүйн тохиолдлууд
2025 оны 3-р сарын 28

Витамин Д-ийн зохистой хэрэглээ ба эмнэлзүйн тохиолдлууд

Хүүхэд насанд наранд хангалтгүй байхын сөрөг нөлөөг олон зууны өмнөөс судлан тогтоосон байдаг. Гэвч витамин Д-ийн дутагдлыг олон тооны архаг өвчинтэй холбон судалсан тоо томшгүй олон судалгааны үр дүнд витамин Д-г хангалттай хэмжээнд байлгахын ашигтай талыг саяхнаас л тогтоогоод байна. Мөн 25-гидроксивитамин Д (25[OH]D)-ийн бага түвшинг яг хэрхэн нөхөх, эмчилгээг хэр удаан үргэлжлүүлэх, ямар нэгэн болзошгүй аюул байгаа эсэх, мөн витамин Д-гийн хэрэглээний талаар өвчтөнүүдэд хэрхэн үнэлгээ хийж, зөвлөгөө өгөх нь харьцангуй тодорхойгүй байна. Энэхүү нийтлэлд витамин Д-ийн товч түүх, витамин Д-гийн хэрэглээний талаар өвчтөнд хэрхэн үнэлгээ хийж, зөвлөгөө өгөх арга зам, эмч нарт тохиолдож болох тохиолдлууд, мөн витамин Д-гийн нэмэлтийн талаархи зөвлөмжүүдийг та бүхэндээ хүргэж байна.ГОЛ ОЙЛГОЛТУУДВитамин Д-г нөхөхөд ихэвчлэн өдөрт дор хаяж 2,000 ОУН (Олон Улсын Нэгж) шаардлагатай бөгөөд зарим судлаачид өдөрт 5,000 ОУН-ийг санал болгодог.Витамин Д-гээр баялаг хүнсний эх үүсвэрүүдийг зохистой хэмжээгээр хэрэглэсэн ч өдөрт зөвлөж буй 800 ОУН-ийн зөвхөн багахан хувийг л хангадаг.1650 онд эрдэмтэд Хойд Европын бохирдолтой, хүн ам шигүү суурьшсан хотуудад амьдардаг хүүхдүүдэд майга хөл, ядрах, араг ясны гажиг зэрэг үүсдэг болохыг тэмдэглэжээ.² 1890-ээд онд Их Британид хийсэн эпидемиологийн судалгаагаар аж үйлдвэржсэн хотуудын хүүхдүүдийн дунд Британийн өндөрлөг газрын хөдөө орон нутагт амьдардаг хүүхдүүдтэй харьцуулахад араг ясны гажгийн тохиолдол өндөр байгааг илрүүлсэн байна.³ 18, 19-р зууны үед сагамхай загасны элэгний тосыг хүүхдийн араг ясны гажгаас урьдчилан сэргийлэх, эмчлэхэд түгээмэл хэрэглэдэг байв.⁵ Сагамхай загасны элэгний тосны рахитын эсрэг хүчин зүйлийг хожим нь ялган авч, Витамин Д гэж нэрлэх болсон. 20-р зууны эхэн үеийн судалгаанаас үндэслэн сүү, нялхсын тэжээлийг витамин Д-гээр баяжуулсан. Үүний үр дүнд, нэгэн цагт хүүхдийн хамгийн түгээмэл өвчин байсан рахит (сульдаа) өвчнийг 100 жилийн өмнө АНУ-д устгасан юм.ВИТАМИН Д-ГИЙН ДУТАГДАЛ БА ОДООГИЙН ЗӨВЛӨМЖҮҮДД витамины дутал нь ясны өсөлт, хөгжилтөд сөргөөр нөлөөлж, хүүхдийн өсөлт хоцрох, насанд хүрэгчдийн яс сийрэгжихэд хүргэдэг. Сүүлийн үеийн судалгаагаар Д аминдэмийн хангамж зохистой түвшинд байх нь зүрхний шигдээсээр өвчлөх, зүрхний өвчний улмаас нас барах эрсдэлийг бууруулдаг болохыг нотолсон байна. Жирэмсэн эмэгтэйчүүд, хөхүүл эх, нялх, бага насны хүүхдийн Д аминдэмийн хэрэгцээ хамгийн их байдаг тул тэд витамин Д дуталд өртөх өндөр эрсдэлтэй байдаг. Д аминдэмээр баялаг хүнсний хүртээмж, хэрэглээ бага, жилийн ихэнх хугацаанд нарны хэт ягаан туяанд биеэ ил гаргах боломж хязгаарлагдмал байдгийн улмаас витамин Д дутал нь Монгол Улсын нийгмийн эрүүл мэндийн тулгамдсан асуудал хэвээр байна.Витамин Д-гийн дутагдлын түгээмэл шалтгаан нь хангалтгүй хэрэглээ (уух эсвэл арьсаар дамжуулан авах) юм. “Монголын хүн амын хоол тэжээлийн байдал – 2017” үндэсний V судалгаагаар нийт хүн амын Д аминдэмийн хангамжийн түвшин туйлын хангалтгүй, 5 хүртэлх насны хүүхдийн 90 хувь, жирэмсэн эмэгтэйчүүдийн 95 хувь, эрэгтэйчүүдийн 82 хувь Д аминдэмийн дуталтай эсвэл нөөц багатай байгааг тогтоосон. Түүнчлэн нийт бүс нутаг, нийгэм эдийн засгийн бүх бүлгийн аль ч насны хүмүүсийн Д аминдэмийн хангамжийн түвшин хангалтгүй, хүүхэд, насанд хүрэгчдийн дийлэнх хувь Д аминдэмийн дуталтай эсвэл нөөц багатай байна. Витамин Д-г нэмэлтээр хэрэглэх эмчилгээний удирдамж2011 онд Эндокринологийн Нийгэмлэгээс витамин Д-гийн дутагдлыг 30 нг/мл-ээс бага гэж тодорхойлсон ба эмнэлзүйн зөвлөмжөөр эмчилгээний хамгийн бага тунг зөвлөсөн (Хүснэгт 1).БүлэгЗөвлөж буй хамгийн бага тунЗөвлөмж19 - 50 нас600 ОУНУг тунгаас эхэлж уулгах ба сийвэнгийн түвшин 30 нг/мл хүрэхгүй бол үргэлжлүүлэн тунг нэмж өдрийн 1500-2000 ОУН хүргэж болно.51- 70 нас600 ОУНЯсны эрүүл байдлыг хадгалах, булчингийн үйл ажиллагааг дэмжих зорилгоор өдөр бүр уулгана65 наснаас дээш800 ОУНУналт, бэртлээс сэргийлэх зорилгоор уулганаЖирэмсэн, хөхүүл эмэгтэйчүүд600 ОУНСийвэнгийн түвшин 30 нг/мл хүрэхгүй бол тунг нэмж өдрийн 1500-2000 ОУН уулгана.Таргалалт, биеийн жингийн илүүдэлтэйБиеийн жингээс хамаарч настай нь уялдуулан 2-3 дахин өндөр тунгаар уулгах хэрэгтэйУдирдамжид яс, булчингийн үйл ажиллагааг дээд зэргээр хангах хамгийн бага тунг тодорхойлсон. Гэсэн хэдий ч, цусны түвшинг 30 нг/мл-ээс дээш (энэ нь ихэнх лабораторийн лавлах хязгаарт хэвийн хэмжээнээс доогуур эсвэл бага-хэвийн гэж тооцогддог) байлгахад өдөрт 2,000 ОУН-ээс илүү шаардлагатай байдаг. Таргалалттай өвчтөнүүдэд хэвийн түвшинд хүрч, тогтоохын тулд энэ тунгаас хэд дахин илүү шаардлагатай. Эндокринологийн Нийгэмлэгийн удирдамжид шинжилгээний хэлбэлзлийн асуудлыг авч үзэхдээ, эмнэлзүйн нөхцөлд 40 нг/мл түвшинд хүрэх нь хордлого үүсгэхгүй боловч тухайн хүний жинхэнэ утга 30 нг/мл-ээс их байгааг давхар илтгэнэ гэж үзсэн.¹⁰ВИТАМИН Д-Г ХЭРХЭН НӨХӨХ ВЭ?Зөвхөн хоол хүнсээр хангалттай витамин Д авах боломжтой юу?Сүү зэрэг өргөн хэрэглээний бүтээгдэхүнийг баяжуулсан хэдий ч Витамин Д-гийн хүнсний эх үүсвэр цөөн байдаг ба витамин Д-гээр хамгийн баялаг эх үүсвэрүүдийг зохистой хэмжээгээр хэрэглэсэн ч өдөрт авах тунгийн зөвхөн багахан хувийг л хангадаг байна.Эмнэлзүйн тохиолдол 1: витамин Д2 зөвлөх үү эсвэл Д3 зөвлөх үү?БЖИ нь 37 кг/м², харьцангуй эрүүл 30 настай эмэгтэй. Түүний 25(OH)D түвшин анх үзүүлэхэд 14нг/мл байв. 4 долоо хоногийн турш өглөө өлөн үедээ долоо хоногт нэг удаа 50,000 ОУН тунгаар витамин Д2 уусны дараа 25(OH)D түвшин 21 нг/мл болсон бөгөөд энэ нь хэвийн хэмжээнээс доогуур байв.Энэ өвчтөний хувьд витамин Д2 (эргокальциферол) эсвэл Д3 (холекальциферол) нэмэлтүүд хоорондоо ялгаатай эсэх, мөн өглөө өлөн элгэн дээрээ уух нь шимэгдэлтэд нөлөөлөх зэрэг асуудлыг хамтдаа авч үзэцгээе.Сүүлийн үеийн хэд хэдэн судалгуунуудад Д2 ба Д3-тай нэмэлт бэлдмэлүүд сийвэнгийн 25(OH)D-г нэмэгдүүлэхэд адил нөлөөлтэй эсэхийг судалсан байна.¹³⁻¹⁵ Houghton ба Vieth¹³ нар витамин Д3-ын талаар:· Витамин Д2-ийг нэмэлт уух нь сийвэнгийн зорилтот түвшинд хүргэж чадах хэдий ч түүний Д холбогч уурагтай бага авцалдаат байдал нь Д3-тай харьцуулахад хагас задралын хугацаа нь богино· Митохондрийн витамин Д-25-гидроксилаза ферментийн идэвхи нь витамин Д3-г 25(OH)D болгон хувиргах чадвар нь витамин Д2-г 25(OH)D болгон хувиргахаас тав дахин өндөр байдаг байнаTripkovic нарын¹⁴ мета анализ, системчилсэн тойм судалгаагаар витамин Д3-ийн нэмэлт нь Д2-тай харьцуулахад сийвэнгийн 25(OH)D концентрацийг нэмэгдүүлэхэд мэдэгдэхүйц илүү гэж дүгнэсэн. Витамин Д2 ба витамин Д3-ын харьцангуй идэвхийг судалсан судалгаанд Armas нар¹⁵ эдгээр 2 хэлбэр нь шимэгдэлтээрээ тэнцүү болохыг тогтоосон. Гэхдээ, эхний 72 цагт сийвэнгийн 25(OH)D-г ижил төстэй нэмэгдүүлсэн боловч Д3-аар эмчилсэн өвчтөнүүдэд 25(OH)D түвшин үргэлжлэн өссөөр 14 дэх өдөр дээд цэгтээ хүрсэн байна. Үргэлжлүүлэн 28 дахь өдөр тооцолсойн муруйн шинжилгээгээр Д3 нь Д2-оос 9.5 дахин илүү идэвхтэй болохыг харуулсан байна.Уух аргад ямар нэг ялгаа бий юу?Нэмэлт бэлдмэлийг өлөн эсвэл хоолтой хамт уух нь ялгаа бий юу? Mulligan ба Licata¹⁶ нарын судалгаагаар витамин Д2 эсвэл D3-г өдрийн хоолтой хамт уух нь сийвэнгийн дундаж 25(OH)D түвшинг 50.2% (± 13.4%)-иар нэмэгдүүлсэн болохыг тогтоожээ.Үүнтэй адилаар, Silva ба Furlanetto¹⁷ нарын тойм судалгаанд витамин Д-г нэг удаагийн тунгаар өөх тосгүй, эсвэл 15 гр буюу түүнээс дээш өөх тос агуулсан хоолтой хамт уухад үзүүлэх хариу урвалыг судалсан байна. Дор хаяж 15 гр өөх тос агуулсан хоолтой хамт нэмэлтийг уусан хүмүүсийн сийвэнгийн дундаж 25(OH)D концентраци илүү өндөр гарсан байна.¹⁷Энэ өвчтөнд зөвлөж буй эмчилгээВитамин Д нөхөх эмчилгээнд үр дүнгүй гэж үзсэн энэхүү 30 настай эмэгтэйд 8 долоо хоногийн турш долоо хоногт 50,000 ОУН витамин Д3-г оройн хоолтой нь хамт уулгаж эмчилсэн. Эмчилгээний дараа түүний 25(OH)D түвшин 42.8 нг/мл болж өссөн.ЭМНЭЛЗҮЙН ТОХИОЛДОЛ 2: ВИТАМИН Д-ийн ШИМЭГДЭЛТ АЛДАГДСАН ҮЕД ФОТО ЭМЧИЛГЭЭГЭЭР ОРЛОХ УУ?Крон өвчний түүхтэй, олон удаа нарийн гэдэсний тайралт хийлгэсэн, судсаар тэжээл авдаг 38 настай эрэгтэй. Тэрээр өдөр бүр 50,000 ОУН витамин Д2 уудаг ч сийвэнгийн 25(OH)D түвшин 12 нг/мл байв. Шингээлтээс болж нэмэлт бэлдмэлийг залгихаасаа өмнө гелэн капсулыг хазаж шингэнийг уудаг гэж дурджээ.Ясны денситометрийн шинжилгээгээр түнхний Z-оноо −3.4 буюу маш бага үзүүлэлттэй, урт яснуудад тэмтрэхэд эмзэглэлтэй, паратироид гормоны түвшин 248 пг/мл (лавлах хязгаар 15–65 пг/мл) болж мэдэгдэхүйц өссөн байв.Кроны өвчнөөс гадна бариатрик мэс заслын өгүүлэмж, целиак өвчин, муковисцидоз, стеаторея (өтгөнөөр өөх ялгарах), богино гэдэсний хам шинж, гэдэсний үрэвсэлт өвчин, хүнд хэлбэрийн холестаз (цөс зогсонгишил) зэрэг нь витамин Д-ийн шимэгдэлтэд саад учруулдаг.¹⁷Витамин Д-г ууж хэрэглэхэд нарийн гэдэснээс шимэгдэж, хиломикроны фракцад орж, уусан тунгийн 80 орчим хувь нь лимфийн системд шилждэг. 50,000 ОУН-ийг нэг удаа ууснаас хойш 12 цагийн дараа 25(OH)D-ийн сийвэнгийн түвшин дээд цэгтээ хүрдэг. Витамин Д-гийн энэхүү шимэгдэлтийн физиологи дээр үндэслэн шимэгдэлтийн алдагдалтай гэж сэжиглэж буй өвчтөнүүдэд "өдөөгч тест" хийх боломжийг олгодог.Шимэгдэлтийн алдагдлыг шалгахын тулд 50,000 ОУН витамин Д-г уулгахаас өмнө цусны дээж авна. 12-24 цагийн дараа цусны дээжийг дахин авна. Хэрэв 25(OH)D-ийн өсөлт ажиглагдахгүй бол өвчтөн витамин Д-гийн шимэгдэлтийн "бүрэн" алдагдалтай гэж үзнэ.¹⁸ Түүнчлэн "бүрэн" шимэгдэлтийн алдагдал илэрвэл бусад тосонд уусдаг витамины дутагдлыг давхар илрүүлэх шаардлагатай.Нэмэлт бэлдмэлээс гадна арьс хэт ягаан "В" туяанд өртөхөд витамин Д нийлэгждэг. Фото эмчилгээ (гэрэл эмчилгээ) нь арьсны олон төрлийн өвчний эмчилгээнд хүлээн зөвшөөрөгдсөн, найдвартай эмчилгээний арга бөгөөд арьсны төрлийг сайтар тодорхойлж, хэт ягаан "В" туяаны тунг нарийн хэмжиж эмчилсэнээр 25(OH)D-ийн түвшинг хэвийн болгож чадна гэж үздэг.⁹ ¹⁹Энэхүү 38 настай өвчтөнийг фото эмчилгээ хийлгэхээр арьсны эмчид илгээсэн. Туршлагатай арьсны эмчийн нарийн хяналтан дор долоо хоногт 3 удаа хэт ягаан "В" туяагаар шарсны үр дүнд түүний 25(OH)D түвшин хэдхэн долоо хоногийн дотор 48 нг/мл болж өссөн.Наранд шарах ба борлуулах төхөөрөмж:Наранд шарах болон борлуулах төхөөрөмж нь витамин Д-гийн дутагдлын эмчилгээ биш юм. Нарны гэрэл нь ойролцоогоор 95% ХЯ-А, 5% ХЯ-В туяанаас бүрддэг ба зөвхөн ХЯ-В туяа нь витамин Д нийлэгжихэд шаардлагатай байдаг. Борлуулах төхөөрөмжид ХЯ-А туяа нь давамгайлах бөгөөд борлуулах төхөөрөмж дэх ХЯ-А туяаны тун нь нарнаас авах тунгаас 12 дахин их байдаг.¹⁹Арьсны төрөл, нас нь хэт ягаан туяанд өртөхөд үзүүлэх хариу урвалд нөлөөлдөг хүчин зүйлс боловч ерөнхийдөө зуны саруудад биеийн гадаргуугийн 5%-ийг долоо хоногт хоёр удаа 20 минутын турш наранд ил гаргах нь өдөрт 430 ОУН витамин Д-тэй тэнцэхүйц байж болох бөгөөд 20 минутын дараа дээд хэмжээндээ хүрдэг байна.⁹ЭМНЭЛЗҮЙН ТОХИОЛДОЛ 3: ГИПЕРКАЛЬЦИМЕТЕЙ ВИТАМИН Д-ГИЙН ДУТАГДАЛАнхдагч гиперпаратиреодизмтой, 78 настай эмэгтэй. Сийвэнгийн түвшингээр витамин Д-гийн дутагдал (25(OH)D түвшин нь 15 нг/мл) оношлогдсон ба сийвэнгийн кальцийн түвшин 11.4 мг/дл (лавлах хязгаар 8.5–10.2 мг/дл), паратироид гормон 128 пг/мл (лавлах хязгаар 15–65 пг/мл), фосфор 1.7 мг/дл (лавлах хязгаар 3.0–4.5 мг/дл), 24 цагийн шээсэн дэх кальци 472 мг (лавлах хязгаар 100–300/өдөр) болж ихэссэн.Анхдагч гиперпаратиреодизмтой 340 өвчтөнийг хамруулсан мета-анализ судалгаагаар²⁰ витамин Д-гийн дутагдалтай өвчтөнүүдэд 25(OH)D нөхөх эмчилгээний үр нөлөөг үнэлжээ. Судалгаанд витамин Д2 ба Д3 нэмэлт бэлдмэлийг хэрэглэсэн бөгөөд хэрэглэх хугацаа нь 1-12 сар байв. Сонирхолтой нь, энэ судалгаагаар витамин Д нөхсөний дараа сийвэнгийн кальцийн түвшин статистикийн хувьд ач холбогдолгүй ч бага зэрэг буурсан нь ажиглагджээ. Зөвхөн 2.2% нь илүү хүнд хэлбэрийн гиперкальциеми (> 12 мг/дл) үүссэн бөгөөд энэ нь нэмэлт бэлдмэлийг зогсоох эсвэл тунг бууруулахад хүргэсэн байна. Судлаачид үүгээрээ анхдагч гиперпаратиреодизмтой өвчтөнүүдэд витамин Д-г нөхөх нь гиперкальциемийг хүндрүүлдэггүй гэж дүгнэжээ.Энэ өвчтөнд өдөр бүр 5,000 ОУН витамин Д3-г хоолтой нь хамт уулгаж эхэлсэн бөгөөд паратироид мэс заслын дараа энэ тунгаар үргэлжлүүлэн эмчилсэн. Мэс заслын дараах 3 сарын үзлэгээр 25(OH)D түвшин 52 нг/мл болж хэвийн болсон бөгөөд түүний паратироид гормон болон сийвэнгийн кальцийн түвшин мөн хэвийн болсон. Витамин Д-гийн хордлого, тун хэтрэлтВитамин Д-гийн дутагдлыг хэтрүүлэн эмчилсэнээс үүдэлтэй витамин Д-гийн хордлого үүсч болно. Эмийн гаж нөлөөний тайлангуудад дурдсанаар: үйлдвэрлэгчийн алдаанаас үүдэлтэй тунгийн илүүдэлт, өвчтөн эсвэл эмч тунг хэтрүүлэх зэрэг тохиолдлууд бүртгэгдсэн байна. Бидэнд туршлага болох нэгэн эмнэлзүйн тохиолдлыг Zhou нарын²² баг сэтгүүлд хэвлүүлжээ. Өвчтөн 80 настай, эрэгтэй. Витамин Д-ийн хордлогын шинж болох ухаан самуурах, дизартри (хэл ярианы хямрал), атакси (тэнцвэргүй) алхаа зэрэг шинж тэмдэг илэрсэнээр эмнэлэгт хандсан байна. Түүний сийвэнгийн кальци 14.4 мг/дл, паратироид гормоны түвшин 11 пг/мл, 25(OH)D түвшин 365 нг/мл байсан. Түүнд долоо хоногт нэг удаа 50,000 ОУН витамин Д уухыг зөвлөсөн ч тэрээр бусад эмүүдийн хамт өдөр бүр уусан байв. Түүнийг эмнэлэгт тэр дор нь хэвтэн эмчлүүлж, бэлдмэлийг зогсоож, гиперкальциемийг эмчилсний дараа түүний бүх шинж тэмдэг арилсан.ТӨГСГӨЛД ньВитамин Д-гийн дутагдал харьцангуй түгээмэл байдаг. Витамин Д-гийн дутагдлын хор нөлөөг 1600-аад оноос хойш судалж тогтоосон бөгөөд 1900-аад оны эхээр л сүү болон бусад хүнсний бүтээгдэхүүнийг баяжуулах аргыг нээж, хэрэгжүүлснээр зарим орнуудад хүүхдийн рахитыг устгасан юм. Гэсэн хэдий ч, зөвхөн сүүг баяжуулах нь витамин Д-гийн дутагдлыг арилгаж чадаагүй.Азаар витамин Д-г хялбар аргаар үйлдвэрлэж, хямд үнээр, жоргүйгээр авах боломж орчин үед бүрдсэн юм. Эмч, эмнэлгийн мэргэжилтэн бидний хувьд витамин Д-гийн дутагдалд хүргэх өвөрмөц нөхцлүүд, ялангуяа тодорхой өвчин, хавсарсан эмгэгүүдэд илүү анхаарал хандуулах; өвчтөнүүдэд сийвэнгийн 25(OH)D-ийн түвшин хангалттай хэмжээнд хүрч буй эсэхэд хяналт тавих, нэмэлт бэлдмэл хэрэглэж буй өвчтөнүүдэд тун хэтрүүлэн хэрэглэхээс зайлсхийх; витамин Д-гийн хордлогыг таних зэрэг асуудлууд бидний өдөр тутмын практикт чухал юм.Ашигласан эх сурвалж: Cleveland Clinic Journal of Medicine March 2022, 89 (3) 154-160;

Дэлгэрэнгүй
Түгээмэл
Асуулт хариулт