Анагаах ухааны цахим сургалт
Сургалтын
Ангилалаар хайх
Багц цагийн
Багц цагийн
3 сургалт
Төлбөртэй
Төлбөртэй
25 сургалт
Үнэгүй
Үнэгүй
9 сургалт
Мэргэжилээр
Мэргэжилээр
34 сургалт
2026 оны
Багц цагийн сургалтууд
Артерийн гипертензи: Суурь судалгаанаас эмнэлзүйн зөвлөмж хүртэл
Дотор судлал

Артерийн гипертензи: Суурь судалгаанаас эмнэлзүйн зөвлөмж хүртэл

365 хоног
8 дэд сэдэв
Эмнэлзүйн эмгэг судлал болон нийгмийн эрүүл мэндийн лабораторийн магадлан итгэмжлэл
Лаборатори

Эмнэлзүйн эмгэг судлал болон нийгмийн эрүүл мэндийн лабораторийн магадлан итгэмжлэл

365 хоног
15 дэд сэдэв
Зүрхний цахилгаан бичлэгийн үндэс ба зонхилон тохиолдох хэм алдагдлын оношилгоо, менежмент
Зүрх судас
Дотор судлал

Зүрхний цахилгаан бичлэгийн үндэс ба зонхилон тохиолдох хэм алдагдлын оношилгоо, менежмент

365 хоног
12 дэд сэдэв
Бүх сургалтууд
Онцлох сургалтууд
Төлбөртэй сургалтууд
Үнэгүй сургалтууд
Зүрхний цахилгаан бичлэгийн үндэс ба зонхилон тохиолдох хэм алдагдлын оношилгоо, менежмент
Зүрх судас
Дотор судлал

Зүрхний цахилгаан бичлэгийн үндэс ба зонхилон тохиолдох хэм алдагдлын оношилгоо, менежмент

365 хоног
12 дэд сэдэв
Уушгины гипертензийн оношилгоо, эмчилгээний менежмент
Дотор судлал

Уушгины гипертензийн оношилгоо, эмчилгээний менежмент

Хугацаагүй
3 дэд сэдэв
Цус багадалтуудын ялган оношилгоо
Цус судлал
Дотор судлал

Цус багадалтуудын ялган оношилгоо

365 хоног
6 дэд сэдэв
Яагаад
Цахим сургалт гэж?
Хэзээ ч, хаана ч үзэх боломжтой
Хэзээ ч, хаана ч үзэх боломжтой
Та ажил, гэр, сургууль мөн жижүүрт хонох үедээ интернэт холболт бүхий ямар ч төрлийн төхөөрөмж ашиглан суралцах боломжтой.
Цаг хугацаа, мөнгийг тань хэмнэнэ
Цаг хугацаа, мөнгийг тань хэмнэнэ
Та байгаа газраасаа цахимаар суралцсанаар цаг хугацаа төдийгүй, мөнгөө хэмнэж өөрт хэрэгцээтэй сургалтыг авах боломжтой.
Сургалтыг та өөрөө удирдана
Сургалтыг та өөрөө удирдана
Цахим сургалтаар та багшаа, сургалтын аргаа, сургалтын хурдыг, сургалтын сэдэв болон дэс дараалал зэргийг бүрэн удирдах боломжтой.
Танд санал болгох
Багцын мэдээлэл

6 сарын багц

69,900₮

6 сард нэг удаа төлнө

  • 2 багц цагийн сургалт үнэгүй
  • Багцад хамаарах бүх хичээлүүд
  • Танхимын сургалтын хөнгөлөлт - 10% *
* 1 удаа хөнгөлөлтийг ашиглана
Багц авах

1 жилийн багц

99,900₮

Жилд нэг удаа төлнө

  • 3 багц цагийн сургалт үнэгүй
  • Багцад хамаарах бүх хичээлүүд
  • Онцлох хичээлүүд
  • Танхимын сургалтын хөнгөлөлт - 20% *
* 1 удаа хөнгөлөлтийг ашиглана
Багц авах
Сүүлийн үеийн
Нийтлэлүүд
Student T-test-ийг энгийнээр ойлгож, өөрийн судалгаандаа зөв хэрэглэх нь
2026 оны 1-р сарын 6

Student T-test-ийг энгийнээр ойлгож, өөрийн судалгаандаа зөв хэрэглэх нь

Орчин цагийн анагаах ухаанд эмч, эмнэлгийн мэргэжилтнүүд нь зөвхөн эмнэлгийн тусламж үзүүлээд зогсохгүй судлаач байх шаардлага зүй ёсоор тавигдаж байна. Гэвч ихэнх эмч, сувилагч нарын хувьд судалгааны ажил хийхэд хамгийн их айдас төрүүлдэг хэсэг бол "статистик боловсруулалт" байдаг. Олон тооны томьёо, грек үсгүүд, ойлгомжгүй тооцооллууд нь судлаачдын урамыг хугалах нь бий.Тиймээс бид анагаахын судалгаанд хамгийн өргөн хэрэглэгддэг, судалгааны ажлын "цагаан толгой" гэж болох Оюутны t-test (Student’s t-test)-ийн тухай дэлгэрэнгүй оруулая. Энэхүү аргыг бүрэн ойлгосноор та өөрийн хийж буй судалгааг олон улсын түвшинд хүлээн зөвшөөрөгдөхүйц байдлаар боловсруулах, цаашлаад гадны томоохон сэтгүүлд хэвлүүлэх эхний алхмаа хийх болно. Бид Улаанбаатар хотын агаарын бохирдлоос эхлээд хөдөө орон нутгийн зонхилон тохиолдох өвчлөл хүртэлх жишээнүүд дээр тулгуурлан тайлбарлах болно. Нэгдүгээр хэсэг: T-test гэж юу вэ? (Энгийн логик)Та оюутан байхдаа эсвэл мастер, докторт суралцаж байхдаа статистикийн хичээл дээр t-test-ийн тухай сонсож байсан нь лавтай. Гэхдээ яг юуг хэмждэг вэ гэдгийг энгийн амьдрал дээр төсөөлөөд үзье.Анагаах ухаанд бид ихэвчлэн хоёр бүлгийг хооронд нь харьцуулах шаардлагатай болдог. Жишээ нь:А эм уусан өвчтөнүүд ба Б эм уусан өвчтөнүүд.Хот суурин газар ба Хөдөө орон нутгийн хүүхдүүдийн өсөлт.Эрэгтэйчүүд ба Эмэгтэйчүүдийн артерийн даралт.Хэрэв та хоёр бүлгийн дунджийг харьцуулж, "Энэ хоёр бүлэг үнэхээр ялгаатай юу? Эсвэл зүгээр л тохиолдлоор ялгаатай мэт харагдаж байна уу?" гэдэг асуултад хариулт авахыг хүсвэл t-test-ийг ашиглана.T-test-ийн үндсэн логик: "Дохио" ба "Чимээ"-ний харьцааT-test-ийн ажиллах зарчим бол маш энгийн. Энэ бол "Дохио" (Signal) ба "Чимээ" (Noise) хоёрын харьцааг л хэмжиж буй хэрэг юм. Үүнийг томьёо ашиглахгүйгээр, эмнэлзүйн бодит жишээ дээр буулгая.Та шинээр гарсан артерийн даралт бууруулах эмийн үр дүнг судалж байна гэж төсөөлөөрэй.1.     Дохио (Signal): Бүлгүүдийн дунджийн ялгаа Энэ бол таны олж илрүүлэхийг хүсэж буй "эмнэлзүйн үр дүн" юм.Хэрэв А эм уусан бүлгийн даралт Б эм ууснаас дунджаар 20 мм.муб-аар багассан бол энэ нь маш "Хүчтэй дохио" (их ялгаа) юм.Харин ердөө 1-2 мм.муб-аар л багассан бол энэ нь "Сул дохио" (бага ялгаа) юм.2.     Чимээ (Noise): Бүлэг доторх хэлбэлзэл буюу "Вариаци" Энэ бол өвчтөн бүрийн биеийн онцлог, биологийн олон янз байдал юм.Хэрэв танай судалгаанд оролцсон бүх хүний даралт ойролцоо түвшинд, жигд буурсан бол энэ нь "Бага чимээ" (Найдвартай).Харин нэг өвчтөний даралт огцом буурч, нөгөө өвчтөнийх огт өөрчлөгдөхгүй, эсвэл бүр ихсэж байвал энэ нь "Их чимээ" (Тогтворгүй, замбараагүй байдал) болно.T-test хэрхэн шийдвэр гаргадаг вэ?T-test нь "Эмийн үйлчилгээ" (Дохио)-г "Биологийн савлагаа" (Чимээ)-тай харьцуулдаг.Их дохио + Бага чимээ = Статистик ач холбогдолтой (P < 0.05). Эмийн үйлчилгээ маш тод, өвчтөнүүдийн хариу урвал жигд байна. Та "Энэ эм үнэхээр үр дүнтэй байна" гэж итгэлтэй хэлж чадна. Энэ үед t-test-ийн хариу эерэг гарна.Сул дохио + Их чимээ = Статистик ач холбогдолгүй (P > 0.05). Эмийн үйлчилгээ сул, дээр нь өвчтөнүүдийн даралт хэт савлагаатай байна. Энэ тохиолдолд гарсан өчүүхэн ялгаа нь эмийн нөлөө юү, эсвэл зүгээр л өвчтөнүүдийн биеийн онцлог уу гэдгийг ялгах боломжгүй. T-test танд "Энд бодит ялгаа байна гэж хэлэхэд хэцүү байна" гэсэн хариу өгнө. Хоёрдугаар хэсэг: T-test-ийн төрлүүд ба жишээнүүдT-test нь дотроо гурван үндсэн төрөлтэй байдаг. Судлаачдын хамгийн их алддаг зүйл бол судалгааныхаа загварт тохироогүй t-test-ийг сонгох явдал юм. Төрөл бүрт тохирсон жишээнүүдээр эдгээрийг ярилцая.1. Үл хамааралт түүврийн t-test (Independent Samples t-test)Энэ бол хамгийн өргөн хэрэглэгддэг төрөл юм. Бүрэн тусдаа, бие биенээсээ хамааралгүй хоёр бүлгийг харьцуулахад ашиглана. Жишээ нь: Та "Элэгний В вирус"-ийн архаг халдвартай өвчтөнүүдийн элэгний хатуурлын зэргийг үнэлэх судалгаа хийж байна гэж бодъё. Танд хоёр бүлэг хүмүүс байна:Бүлэг А: Улаанбаатар хотод амьдардаг өвчтөнүүд.Бүлэг Б: Хөдөө орон нутагт (жишээ нь, Говь-Алтай аймагт) амьдардаг өвчтөнүүд.Та энэ хоёр бүлгийн Fibroscan-аар хэмжсэн элэгний хатуурлын дундаж үзүүлэлт (kPа) ялгаатай эсэхийг мэдэхийг хүсэж байна. Энд Улаанбаатарын өвчтөн Говь-Алтайн өвчтөнтэй ямар ч холбоогүй тул энэ нь Үл хамааралт түүвэр юм. Та Independent Samples t-test ашиглана.2. Хамааралт түүврийн t-test (Paired Samples t-test)Энэ тестийг нэг бүлэг хүмүүсийг хоёр өөр цаг хугацаанд эсвэл хоёр өөр нөхцөлд хэмжиж харьцуулахад ашигладаг. Ихэвчлэн "Өмнө" ба "Дараа" гэсэн загвартай байдаг.Жишээ:Өвлийн улиралд Улаанбаатар хотын агаарын бохирдол иргэдийн уушгины багтаамжид хэрхэн нөлөөлж буйг судлая. Та Баянхошуунд амьдардаг 50 иргэнийг сонгон авчээ.Хэмжилт 1: 9-р сард (агаарын бохирдол бага үед) тэдний уушгины амьдралын багтаамжийг хэмжив.Хэмжилт 2: 1-р сард (агаарын бохирдол оргил үедээ хүрсэн үед) яг тэр хүмүүсийнхээ уушгины багтаамжийг дахин хэмжив.Энд нэг хүн дээр хоёр удаа хэмжилт хийсэн тул өгөгдлүүд хоорондоо хамааралтай (хосолсон) байна. Хэрэв та энэ тохиолдолд Independent t-test ашиглавал алдаа болно. Учир нь хүн бүрийн биеийн онцлог өөр тул өөрийг нь өөртэй нь харьцуулах Paired t-test нь илүү мэдрэг, үнэн зөв хариу өгдөг.3. Нэг түүврийн t-test (One-Sample t-test)Энэ нь та өөрийн цуглуулсан нэг бүлэг өгөгдлийг олон улсын стандарт, эсвэл өмнө нь тогтоогдсон дундаж утгатай харьцуулах үед хэрэглэгдэнэ.Жишээ:Монгол нярайн дундаж жин ДЭМБ-ын стандартаас ялгаатай эсэхийг судлах гэж байна. ДЭМБ-ын стандартаар нярайн хэвийн жин дунджаар 3400 грамм гэж үзье. Та "Өргөө" амаржих газраас 100 нярайн мэдээллийг цуглуулаад, тэдний дундаж жинг 3400 граммтай харьцуулна. Таны цуглуулсан бүлэг ганцхан байгаа тул Нэг түүврийн t-test ашиглана. Гуравдугаар хэсэг: T-test хийхийн өмнөх "Бэлтгэл ажил -Ашиглах заалт" (Assumptions)Судлаачид маань SPSS эсвэл Stata программ дээр шууд t-test цэсийг дарж үр дүнгээ гаргадаг. Энэ бол маш том алдаа. T-test-ийг хийхийн өмнө таны тоон мэдээлэл тодорхой шалгууруудыг хангасан байх ёстой. Үүнийг бид "Assumptions" буюу урьдчилсан нөхцөлүүд гэж нэрлэдэг. Хоол хийхтэй зүйрлэвэл, та махаа шарахаас өмнө муудсан эсэхийг нь шалгадагтай адил юм.Хамгийн чухал хоёр нөхцөл бол:1. Хэвийн тархалт (Normality). Таны цуглуулсан тоон мэдээлэл "Хонх хэлбэрийн тархалт"-тай (Bell Curve) байх ёстой. Байгаль дээрх ихэнх үзэгдэл хэвийн тархалттай байдаг. Жишээ нь, монгол насанд хүрсэн эрэгтэйчүүдийн өндөр. Ихэнх хүмүүс 165-175 см орчим буюу дундаж өндөртэй, харин хэт намхан эсвэл хэт өндөр хүмүүс цөөхөн байдаг.Хэрэв таны судалгааны өгөгдөл хэвийн бус тархалттай (жишээ нь, эмнэлэгт хэвтсэн хоногийн тоо ихэнхдээ 5-7 хоног байдаг ч, зарим хүнд өвчтөнүүд 100 хоног хэвтэх тохиолдолд тархалт хазгай болно) байвал t-test ашиглах нь буруу үр дүнд хүргэнэ.Хэрхэн шалгах вэ? Программ ашиглан гистограмм зурах эсвэл Shapiro-Wilk тест хийх.Шийдэл: Хэвийн бус тархалттай бол Mann-Whitney U test гэх мэт параметрийн бус аргыг сонгох хэрэгтэй.2. Дисперсийн ижил байдал (Homogeneity of Variance)Хоёр бүлгийн өгөгдлийн тархалт буюу "савлагаа" нь ойролцоо байх ёстой. Жишээ нь, А бүлгийн хүмүүсийн нас 20-30 хооронд (бөөгнөрсөн), харин Б бүлгийнх 10-80 хооронд (тархай) байвал дисперс ижил биш байна гэсэн үг.Хэрхэн шалгах вэ? Levene's test. Энэ тест статистик ач холбогдолгүй гарвал дисперс ижил гэж үзнэ. Дөрөвдүгээр хэсэг: P утгыг "энгийнээр" ойлгох ньОдоо хамгийн чухал хэсэгтээ оръё. T-test-ийн үр дүн гарахад бид бүгд p-value буюу p утгыг хардаг. Ихэнхдээ "p < 0.05 байвал ялгаатай, p > 0.05 байвал ялгаагүй" гэсэн ойлголттой байдаг. Гэхдээ энэ тоо яг ямар утгатайг гүнзгий ойлгох нь судлаач хүний шинж юм.P утга гэдэг бол "Гайхшралын хэмжүүр" юм.Таны судалгаагаар "Цусны даралтын шинэ эм А нь хуучин эм Б-ээс илүү үр дүнтэй" гэж батлахыг зорьж байна гэж бодъё.Статистикт бид үргэлж эсрэг талаас нь эхэлдэг: "Энэ хоёр эм ямар ч ялгаагүй" гэж таамаглана (Null Hypothesis - Тэг таамаглал).Тэгээд та судалгаагаа хийлээ. Үр дүнд нь А эмийг уусан хүмүүсийн даралт Б эмийг ууснаас хамаагүй их буурсан байв.Хэрэв P = 0.03 (буюу 0.05-аас бага) гарвал: "Хэрэв энэ хоёр эм үнэхээр ялгаагүй байсан бол, ийм их зөрүүтэй үр дүн гарах магадлал ердөө 3% байна" гэсэн үг. Өөрөөр хэлбэл, ийм үр дүн зүгээр нэг тохиолдлоор гарах нь маш ховор. Тиймээс бид "Энэ хоёр эм ялгаагүй" гэсэн анхны таамаглалаа няцааж, "Ялгаа байна" гэж дүгнэдэг.Хэрэв P = 0.50 (буюу 0.05-аас их) гарвал: "Ийм үр дүн тохиолдлоор гарах магадлал 50% байна". Энэ нь жирийн л үзэгдэл (санамсаргүй байдал) тул бид "Энэ хоёр эм ялгаатай гэж хэлж чадахгүй" гэж дүгнэнэ.Ихэнхи судлаачид P утгыг хэт шүтэх хандлагатай байдаг. P < 0.05 гарлаа гээд энэ нь "Маш чухал эмнэлзүйн ач холбогдолтой" гэсэн үг биш юм. Жишээ нь, 10,000 хүнтэй судалгаан дээр цусны даралтыг 1 мм.муб-аар буулгахад л P < 0.001 гарч болно. Гэхдээ эмнэлзүйн хувьд 1 мм.муб-ын бууралт төдийлөн ач холбогдолгүй. Тиймээс P утгаас гадна Confidence Interval (Итгэх интервал) болон Effect Size (Нөлөөллийн хэмжээ)-г заавал анхаарах ёстой. Тавдугаар хэсэг: Үр дүнг тайлагнах - Мэргэжлийн түвшинд бичих ньТа судалгаагаа хийчихлээ. SPSS дээр тооцооллоо гаргачихлаа. Одоо үүнийг эрдэм шинжилгээний өгүүлэлд хэрхэн бичих вэ? Монголын анагаахын сэтгүүлүүд болон олон улсын сэтгүүлүүдэд тавигддаг нийтлэг шаардлага бий. Зүгээр л "p=0.04 гарсан тул ялгаатай" гэж бичих нь хангалтгүй.Жишээ: (үл хамааралт түүврийн t-test):Буруу бичиглэл: "Хотод амьдардаг хүмүүс хөдөөнийхнөөс илүү их стресстэй байсан (p<0.05)." (Энд дундаж утга, хазайлт, t-ийн утга дурдагдаагүй байна).Зөв, мэргэжлийн бичиглэл: "Улаанбаатар хотын оршин суугчдын стрессийн дундаж оноо (M = 24.5, SD = 4.2) нь хөдөө орон нутгийн оршин суугчдынхаас (M = 18.2, SD = 3.8) статистик ач холбогдол бүхий өндөр байв (t(198) = 5.67, p < 0.001, 95% CI [4.5, 8.1])."Энд бид юу юуг дурдав?M (Mean): Дундаж утга. Хоёр бүлгийн дунджийг заавал бичнэ.SD (Standard Deviation): Стандарт хазайлт. Өгөгдөл хэр савлагаатай байсныг илтгэнэ.t-statistic: Тестийн статистик утга.df (Degrees of freedom): Чөлөөт гишүүний тоо (хаалтан дотор).p-value: P утга.95% CI (Confidence Interval): 95%-ийн итгэх интервал. Энэ нь үр дүнгийн нарийвчлалыг харуулдаг тул орчин үед заавал шаарддаг болсон. Зургаадугаар хэсэг: Ахисан түвшний ойлголт - Статистик хүч ба Түүврийн хэмжээСудлаачдын гаргадаг бас нэг нийтлэг алдаа бол хэтэрхий цөөн хүнтэй судалгаа хийх явдал юм. Жишээ нь, бүлэг тус бүрт 10 хүн аваад t-test хийхэд ялгаа гарахгүй байж болно. Энэ нь үнэхээр ялгаа байхгүй гэсэн үг үү, эсвэл таны судалгааны "хүч" (Power) дутсан уу?Үүнийг ойлгохын тулд дахин "Дохио ба Чимээ"-ний жишээг санацгаая. Хэрэв дохио сул байвал (ялгаа бага байвал) түүнийг илрүүлэхийн тулд танд маш олон хүн (том түүвэр) хэрэгтэй болно.Монголд түгээмэл тохиолддог Д аминдэмийн дутагдлыг авч үзье. Хэрэв та "Өндөр тунтай Д витамин" ба "Бага тунтай Д витамин"-ы ялгааг харах гэж байгаа бол ялгаа нь маш тод гарч магадгүй тул цөөн хүн хангалттай. Харин "Д витамин" ба "Д витамин + Кальци"-ийн ялгааг харах гэж байгаа бол ялгаа нь маш бага байх магадтай тул танд олон зуун хүн хэрэгтэй болно.Тиймээс судалгаагаа эхлэхээс өмнө Power Analysis буюу түүврийн хэмжээг тооцоолох аргачлалыг заавал хийх ёстой. G*Power зэрэг үнэгүй программ ашиглан "Би дунд зэргийн ялгааг (Effect size d=0.5) 80%-ийн хүчтэйгээр илрүүлэхийн тулд хэдэн хүн судлах ёстой вэ?" гэдгээ тооцож болно. Энэ нь таны судалгааг шинжлэх ухааны үндэслэлтэй болгож, ёс зүйн хороогоор батлуулахад хялбар болгоно. Долдугаар хэсэг: Эрүүл мэндийн салбар дахь нийтлэг алдаанууд ба зөвлөмжСудлаачид маань судалгаанд t-test-тэй холбоотой дараах алдаануудыг түгээмэл гаргадаг.Олон дахин t-test хийх (Multiple comparisons problem): Танд А, Б, В гэсэн гурван бүлэг байна гэж бодъё. Зарим судлаачид А-г Б-тэй, Б-г В-тэй, А-г В-тэй гэх мэтээр 3 удаа t-test хийдэг. Энэ нь алдаа гарах магадлалыг эрс нэмэгдүүлдэг.Зөвлөмж: Гурав ба түүнээс дээш бүлэг байгаа бол t-test БИШ, харин ANOVA (Analysis of Variance) аргыг ашиглаарай. Энэ нь нэг сумаар олон туулай буудахтай адил илүү оновчтой арга юм.Параметрийн бус өгөгдөлд t-test ашиглах: Өвчтөний сэтгэл ханамжийг 1-5 оноогоор (Likert scale) үнэлсэн асуулгад t-test шууд ашиглах нь зохимжгүй байдаг.Зөвлөмж: Ийм төрлийн эрэмбэлсэн өгөгдөлд Mann-Whitney U test илүү тохиромжтой байдаг. Гэхдээ түүврийн хэмжээ хангалттай (n>30) үед t-test ашиглахыг зөвшөөрдөг аргачлал бий (Central Limit Theorem-ийн дагуу).Хэт жижиг түүвэр: Бүлэг бүрт 5-6 хүн аваад t-test хийх нь статистик хүч дутагддаг.Зөвлөмж: Судалгааны загвараа гаргахдаа дор хаяж бүлэг бүрт 30 хүн байхаар тооцоолохыг хичээгээрэй (гэхдээ энэ нь алтан дүрэм биш, power analysis хийх нь хамгийн зөв).  Нийтлэлийг бичсэн: Ц. БАСБИШ, СШУ доктор, дэд профессор

Дэлгэрэнгүй
Шинэчлэх шаардлагатай шинжилгээний 5 үзүүлэлтүүд
2025 оны 11-р сарын 3

Шинэчлэх шаардлагатай шинжилгээний 5 үзүүлэлтүүд

Бид аливаа өвчин эмгэгийг оношилох болон эмчилгээний үр дүнг хянах зорилгоор өдөр тутам маш олон төрлийн шинжилгээг ашигладаг. Гэсэн хэдий ч зарим шинжилгээний үзүүлэлтүүд ач холбогдол багатай, солих шаардлагатай "хуучирсан” шинжилгээний аргад тооцогдож байна. Орчин үеийн анагаах ухаанд оношилгооны шинэ биомаркерууд нэвтэрч илүү нарийвчлалтай, эмнэлзүйн хувьд өндөр ач холбогдолтой мэдээллийг өгч, эцсийн шийдвэр гаргахад чухал үүрэг гүйцэтгэж байна. Энэхүү тойм нийтлэлээр эмнэлзүйн практикт хэрэглэхээс татгалзаж болох “хуучирсан” 5 шинжилгээг онцолж байна.1. Витамин B12Сийвэнгийн витамин B12-ын түвшинг тодорхойлох шинжилгээ нь Мегалобластын цус багадалтын ялган оношилогоонд өргөнөөр хэрэглэгдсээр ирсэн. Харин энэхүү шинжилгээ нь ач холбогдол харьцангуй багатай шинжилгээний үзүүлэлт аж. Учир нь эргэлдэж буй B12-ын ихэнх хэсэг нь гаптокорринтой холбогдож биологийн хувьд идэвхигүй байдаг байна. Харин оношилгооны шинэ маркер болох Голотранскобаламин (holoTC) нь транскобаламины уурагтай холбогдсон идэвхтэй хэлбэр бөгөөд сийвэнгийн витамин B12-ын түвшингөөс илүү B12-ыг хэмжээг үнэн зөв, мэдрэг заадаг маркер гэнэ. Энэхүү маркер нь В12-ын дутагдлын эхний шатыг, ялангуяа ахмад настан болон жирэмсэн эмэгтэйчүүдэд илүү найдвартай илрүүлдэг байна.Оношийг батлахын тулд Метилмалоны хүчил (MMA) эсвэл Гомоцистеин зэрэг үйл ажиллагааны маркеруудыг нэмэлтээр ашиглах нь зүйтэй. В12-оос хамааралтай бодисын солилцоо алдагдахад метилмалоны хүчил ихэсдэг. Гомоцистеин нь мөн В12 дутагдлын ЦБ-ын үед ихэсдэг ч Фолийн хүчил эсвэл витамин B6-ийн дутагдлын үед ч өсөх боломжтой тул өвөрмөц чанар нь бага юм.Голотранскобаламин нь эд эсэд ашиглагдах боломжтой идэвхитэй B12-ыг заадаг бол Метилмалоны хүчил нь бодисын солилцооны алдагдлыг илэрхийлдэг.Дүгнэлт: Витамин B12-ын цус багадалтын үед В12-ын түвшинг дангаар тодорхойлохоос аль болох татгалзаж, оронд нь голотранскобаламин болон метилмалоны хүчлийг тодорхойлох нь B12-ын оношилгоонд өндөр ач холбогдолтой.2. Төмрийн хэмжээСийвэнгийн төмрийн хэмжээ нь хэлбэлзэл ихтэй байдаг бөгөөд төмрийн түвшинг бодитоор илэрхийлдэггүй. Иймээс Ферритин, трансферрины төмрөөр ханалт, С-урвалж уургийн (СRР) түвшинг хамтад нь тодорхойлсноор төмрийн солилцооны байдлыг бүрэн үнэлэх боломжтой юм.Ферритин нь төмрийн нөөцийг илтгэдэг боловч цочмог үрэвслийн үед ихэсдэг тул СRР-г хамт тодорхойлсноор үр дүнг зөв тайлбарлахад тусалдаг. Ферритиний түвшин багасч, трансферрины төмрөөр ханалт буурсан байвал төмрийн туйлын дутагдлыг батална. Харин үрэвсэлт өвчний үед ферритиний түвшин болон СRР-н түвшин нэмэгдэх нь төмрийн үйл ажиллагааны дутагдлыг илтгэдэг байна.Дүгнэлт: Сийвэнгийн төмрийн хэмжээг дангаар нь үзэхээс аль болох татгалзах хэрэгтэй ба ферритин, трансферрины төмрөөр ханалт, СRР-н түвшин зэргийг хамтад нь үзэж, төмрийн солилцоог бүрэн үнэлэх боломжтой.3. Бөөрний үйл ажиллагаа - КреатининКреатининыг бид бөөрний үйл ажиллагааг үнэлэх зорилгоор олон жил ашиглаж байна. Гэвч креатинины түвшин нь булчингийн масс, нас, хүйс зэргээс хамааран өөрчлөгддөг. Жишээлбэл: Залуу, тамирчин хүний бөөрний үйл ажиллагаа хэвийн байсан ч креатинины түвшин өндөр гарч болдог бол биеийн ерөнхий байдал дорой, ахимаг настай хүний шүүлтүүрийн үйл ажиллагаа буурсан байхад хэвийн гарч болдог. Иймээс креатинины оронд Цистатин С хэмээх шинэ маркерийг нь үзэх хэрэгтэй. Цистатин С нь бүх эсээс тогтмол хурдаар ялгардаг бөгөөд булчингийн массаас хамаардаггүй байна.Эмнэлзүйн олон судалгаа, нотолгооноос харахад Цистатин С-д суурилсан түүдгэнцрийн шүүлтийн хурдны тооцоолол нь бөөрний гэмтлийг эрт үед нь илүү найдвартай илрүүлж, зүрх судасны өвчний хүндрэл, нас баралт, бөөрний өвчний эрсдэлийг илүү сайн таамаглаж чадсан байна.Дүгнэлт: Эмч нар зөвхөн креатинин дээр тулгуурлан бөөрний үйл ажиллагааг дүгнэж болохгүй бөгөөд Цистатин С-г нэмэлтээр тодорхойлох нь бөөрний үйл ажиллагааг илүү нарийвчлалтай үнэлэх боломжийг олгоно.4. ТестостеронТестостероны ихэнхи хэсэг нь бэлгийн даавар холбогч глобулин (БДХГ)-тай холбогдож, биологийн хувьд идэвхигүй байдаг учир дан ганц сийвэнгийн нийт тестостерон нь дааврын байдлыг буруу тодорхойлж болзошгүй. Эстроген, элэгний өвчин, таргалалтаас үүдэлтэй БДХГ-ны өөрчлөлт нь нийт тестостероны түвшинг төөрөгдүүлж, буруу дүгнэлт хийхэд хүргэдэг. Иймээс Тестостероны чөлөөт фракц эсвэл нийт тестостерон ба БДХГ-аас тооцоолсон чөлөөт андрогенийн индекс нь андрогений идэвхийг илүү нарийвчлалтай харуулдаг байна.Эмнэлзүйн олон судалгаагаар чөлөөт тестостерон эсвэл чөлөөт андрогенийн индекс нь гипогонадизмын сэжигтэй эрэгтэйчүүд болон гиперандрогенизмтэй эмэгтэйчүүдийн оношлогооны нарийвчлалыг дээшлүүлдэг болохыг нотолсон.Дүгнэлт: Эмч нар зөвхөн нийт тестостероны түвшинд итгэж болохгүй. Харин чөлөөт эсвэл тооцоолсон тестостероны түвшин нь эр бэлгийн дааврын талаар илүү бодит, үнэн зөв мэдээллийг өгөх болно.5. Өөх тосны үзүүлэлтүүдНийт холестерины түвшин нь зүрх судасны эрсдэлийн талаарх ерөнхий мэдээллийг л өгдөг. Харин Аполипопротеин В, бага нягтралтай липопротеин (БНЛП), өндөр нягтралтай бус липопротеины холестерин (ӨНБЛП-холестерин) зэрэг нь өөх тос хамааралт эрсдлийг илүү тодорхой заадаг. Аполипопротеин В нь БНЛП, маш бага нягтралтай липопротеин (МБНЛП), завсрын нягтралтай липопротеин (ЗНЛП) зэрэг атероген фракцуудын тоог хэмждэг.Судалгаагаар Аполипопротеин В болон зүрх судасны эрсдэлийн тооцоолол нь БНЛП эсвэл нийт холестериноос илүү хүчтэй хамааралтай болохыг тогтоосон. Мөн Аполипопротеин В-ийн түвшин ихсэх нь өлөн үеийн сахарын хэмжээ нэмэгдэх, инсулинд дөжрөх байдлын маркерууд болон бодисын солилцооны эмгэгүүдтэй хамааралтай байдаг. Аполипопротеин В-г аполипопротеин А(I)-д харьцуулсан харьцааг зүрх судасны эрсдэлийг урьдчилан таамаглах чухал үзүүлэлт гэж үздэг.ӨНБЛП-холестерин нь бүх атероген фракцыг багтаасан энгийн бөгөөд зардал багатай үзүүлэлт бөгөөд гипертриглицеридеми эсвэл бодисын солилцооны хам шинжтэй өвчтөнүүдэд өндөр ач холбогдолтой.Дүгнэлт: Нийт холестериныг дангаар үзэх нь эмнэлзүйн ач холбогдол багатай. Харин аполипопротеин В болон ӨНБЛП-холестерин нь өвчтний зүрх судасны эрсдэлийг илүү нарийвчлалтай тодорхойлох боломжийг өгөх ба түүнд тулгуурласан менежментийн олон асуудлыг шийдэх юм.Эх сурвалж: Diesen Artikel so zitieren: 5 Tipps: Trügerische Laborwerte – und was Ärzte stattdessen bestimmen sollten - Medscape - 21. Oktober 2025.

Дэлгэрэнгүй
Мэс заслын (зүрхний бус) үеийн зүрх судасны менежментийн талаарх 2024 оны ACC/AHA-ийн удирдамж: Шинэ өөрчлөлтүүд
2025 оны 4-р сарын 2

Мэс заслын (зүрхний бус) үеийн зүрх судасны менежментийн талаарх 2024 оны ACC/AHA-ийн удирдамж: Шинэ өөрчлөлтүүд

2024 оны 9-р сард Америкийн Зүрх судасны Коллеж (ACC) болон Америкийн Зүрхний Холбоо (AHA) нь зүрхний бус мэс засалд орох өвчтөнүүдийн мэс заслын өмнөх, дараах үеийн зүрх судасны үнэлгээ ба менежментийн талаарх 2014 оны удирдамжаа шинэчилсэн. Энэхүү иж бүрэн баримт бичиг нь өмнөх олон зөвлөмжийг бататгаж, зүрхний ишеми өвчин ба холбогдох эмгэгүүдийн эрсдэлийн үнэлгээ, мэс заслын үеийн эмчилгээ, зүрхний суулгац төхөөрөмж, мэдээгүйжүүлэг, хяналтын талаарх мэдээлэл зэрэг мэс заслын багт хэрэгцээтэй шинэ нотолгоо, экспертүүдийн дүгнэлтийг тусгасан байна. Энэхүү тоймоор шинэ удирдамжид орсон гол үзэл баримтлал болон өөрчлөлтүүдийг хураангуйлан танилцуулж байна.ӨМНӨХ УДИРДАМЖУУДААС ЮУГААРАА ЯЛГААТАЙ ВЭ?Шинэчлэгдсэн удирдамж нь өмнөх хувилбаруудаас дараах зүйлсээр ялгаатай болж шинэчлэгдсэн:Мэс заслын яаралтай байдал ба хугацааны тодорхойлолтыг шинэчилсэнАчаалал даах чадварыг үнэлэхдээ урьдчилан боловсруулан асуумж эсвэл шатаар өгсөлтийн талаархи өгүүлэмжийг ашиглахЭрсдэл өөрчлөгч хүчин зүйлсийг багтаасанНэмэлтээр зүрхний оношилгоо, шинжилгээ хийх эсэхийг зүрхний биомаркер тестүүд дээр үндэслэн хийхЭмийн ачаалалтай сорилын оронд титэм судасны компьютер томографийн шинжилгээг илүүтэй зөвлөсөнӨндөр эрсдэлтэй өвчтөнүүдэд мэс заслын дараах тропонины хяналтыг шинээр зөвлөсөнТусгайлсан эмийн менежментийн зөвлөмжүүдУДИРДАМЖИЙГ ХЭН БИЧСЭН БЭ?Зүрхний бус мэс заслын өмнөх үеийн үнэлгээ, менежментийн талаарх ACC/AHA-ийн анхны удирдамж 1996 онд хэвлэгдэж, 2002, 2007, 2014 онуудад шинэчлэгдсэн. Зүрхний бус мэс заслын өмнөх үнэлгээ ба мэс заслын үеийн менежментийн салбарт гарсан олон судалгаа, ололт амжилтуудын үндсэн дээр ACC ба AHA нь бусад хэд хэдэн зүрх судасны нийгэмлэгүүдтэй хамтран 2024 онд удирдамжийг шинэчилсэн.ГОЛ ЗӨВЛӨМЖҮҮД ЮУ ВЭ?Шинэчлэгдсэн ACC/AHA удирдамж нь дараах зөвлөмжүүдийг багтаасан:Мэс заслын өмнөх эрсдэлийн үнэлгээнд:· Шаталсан алгоритм. Зураг 1 нь энэхүү алгоритмын сайжруулсан хувилбар бөгөөд өмнө нь оношлогдоогүй эсвэл эмчлэгдээгүй титэм судасны эмгэгтэй, эсвэл титэм судасны урсгал сэргээх ажилбар хийлгэсэн, зүрхний шинжилгээний хариу гарсан өвчтөнтэй холбоотой нэмэлт зүйлсийг багтаасан болно.ТЦХ = титмийн цочмог хам шинж; ACS-SRC = Америкийн Мэс Засалчдын Коллежийн Мэс Заслын Эрсдэлийн Тооцоолуур; ТСЗМЗ = титэм судас залгах мэс засал; КТ = компьютерт томографи; DASI = Дюкийн Идэвхийн Байдлын Индекс; METs = бодисын солилцооны эквивалент нэгж; ЗЦШ = зүрхний цочмог шигдээс; MICA = Зүрхний Шигдээс эсвэл Зүрх Зогсолт; NT-proBNP = N-терминал тархины натриуретик пептид; RCRI = Зүрхний Эрсдэлийн Шинэчилсэн Индекс; ULN = хэвийн дээд хязгаар· Мэс заслын хугацаа ба яаралтай байдлыг тодорхойлох. Мэс засалд орох хугацааны тодорхойлолтыг өөрчилсөн:Яаралтай (Emergency): Өмнө нь 6 цагийн дотор мэс засал хийх шаардлагатай гэж байсан; одоо 2 цагийн доторхи ойлголтыг яаралтай гэж үзэх болсон.  Шуурхай (Urgent): Өмнө нь 6-24 цаг; одоо 2-24 цаг болсон.Хойшлуулшгүй (Time-sensitive): Өмнө нь 1-6 долоо хоног; одоо 3 сар хүртэл болсон.Төлөвлөгөөт (Elective): Өмнө нь мэс заслыг 1 жил хүртэл хойшлуулж болно гэж үздэг байсан бол; одоо тодорхойгүй хугацаагаар хойшлуулж болно гэж тус тус өөрчилсөн.· Зүрхний "тогтворгүй" эмгэгийг үнэлж, эмчлэх. "Идэвхтэй зүрхний эмгэгүүд"— титэм судасны цочмог хам шинж, зүрхний дутагдлын хүндрэл, тогтворгүй хэм алдагдал—2007 оны удирдамжид багтсан байсан ч 2014 оны алгоритмаас хасагдаж, 2024 оны удирдамжид эргэн орсон. Зүрхний хавхлагын хүнд хэлбэрийн эмгэгийг эрсдэл өөрчлөгч хүчин зүйлсийн шинэ ангилалд багтаасан (доороос үзнэ үү). Хэрэв өвчтөнд эдгээр эмгэгүүдийн аль нэг нь байвал эдгээр эмгэгүүдийг үнэлж, эмчилтэл төлөвлөгөөт мэс заслыг хойшлуулах хэрэгтэй.· Зүрх судасны ноцтой хүндрэлийг тооцоолох. Удирдамжид эмнэлзүйн болон мэс заслын эрсдэлт хүчин зүйлсийг нэгтгэж, өвчтөнийг бага эрсдэлтэй (< 1%) эсвэл өндөр эрсдэлтэй (≥ 1%) эсэхийг тодорхойлохын тулд тооцоолуур ашиглахыг зөвлөсөн. Зүрхний Эрсдэлийн Шинэчилсэн Индекс (RCRI), Зүрхний Шигдээс эсвэл Зүрх Зогсолт (MICA), Америкийн Мэс Засалчдын Коллежийн Мэс Заслын Эрсдэлийн Тооцоолуур (ACS-SRC) зэргийг 2014 онд зөвлөж байсан ч 2024 оны удирдамжид аль нэг тооцоолуурыг үгчлэн заагаагүй.· Эрсдэл өөрчлөгч хүчин зүйлсийг харгалзах. Энэ нь алгоритмын шинэ алхам бөгөөд ихэнх эрсдэлийн тооцоолуурт ороогүй боловч үнэлэх шаардлагатай, эрсдэл нэмэгдүүлдэг хүчин зүйлс юм:Зүрхний хавхлагын эмгэгийн хүнд хэлбэрУушгины гипертензиЗүрхний төрөлхийн гажигТитэм судсан дотуурхи ажилбар (PCI) эсвэл титэм судас залгах мэс засал хийлгэсэн өгүүлэмжтэйСаяхан тархины харвалт өгсөнЗүрхний суулгац төхөөрөмжтэйЭмзэг, сул дорой байдал (Frailty).· Зүрхний биомаркер тестийг ашиглах. Өндөр эрсдэлтэй, ачаалал даах чадвар багатай, өндөр эрсдэл бүхий мэс засалд орох гэж буй өвчтөнүүдэд натриуретик пептид (N-терминал про-BNP [NT-proBNP]) эсвэл тропониныг нэмэлт зүрхний оношилгоо, шинжилгээ хийх эсэх дээр шийдвэр гаргахын тулд ашиглахыг зөвлөсөн. ACC/AHA удирдамж нь NT-proBNP-г хэрэглэхийг зөвлөдөг бол Европын Кардиологийн Нийгэмлэг тропониныг илүүтэй зөвлөдөг. Хэрэв эдгээр үзүүлэлтүүд хэвийн байвал өвчтөн зүрх судасны талаас бага эрсдэлтэй гэж үнэлэх бөгөөд цаашид зүрхний шинжилгээ хийх заалтгүй. Хэрэв эдгээр үзүүлэлтүүд өндөр гарвал мэс засал хийх эсэх, нэмэлт шинжилгээ хийлгэх, эсвэл бусад сонголтын талаар мэс заслын баг хэлэлцэх шаардлагатай.· Ачаалалтай сорилын хариу нь менежментийг өөрчлөх тохиолдолд л захиалах. Энэ бол удирдамжийн гол сэдвүүдийн нэг юм. Бага эрсдэлтэй өвчтөн, бага эрсдэл бүхий мэс засал, эсвэл ачаалал даах чадвар хангалттай өвчтөнүүдэд ачаалалтай сорил зөвлөхгүй.· Өндөр эрсдэлтэй өвчтөнүүдэд мэс заслын дараа тропониныг дахин хянах. Энэ нь 2014 оны удирдамжаас өөрчлөгдсөн бөгөөд тэр үед тропонины хяналтыг зөвхөн ишемийн шинж тэмдэг, эсвэл зовиур бүхий өвчтөнд хийх ёстой гэж заасан бол шинэ удирдамжаар хэрэв өвчтөн өндөр эрсдэлтэй бол мэс заслын дараа тропониныг дахин хийж, хянахыг зөвлөсөн.  · Удирдамжид суурилсан эмийн эмчилгээг бичиж өгөх. Алгоритмын үе шат бүрт өвчтөний мэс заслын үр дүнг сайжруулах зорилгоор удирдамжанд заасан зохих эмийн эмчилгээг дагах ёстойг чухалчилсан.· Олон мэргэжлийн багийн хамтын шийдвэр гаргалтыг хослуулан ашиглах. Удирдамжид эдгээр багийн хамтын ажиллагаа болон шийдвэр гаргалтын ач холбогдлыг онцолсон.Зүрхний өвчин тус бүрээр авч үзвэл:· Зүрхний дутагдал. Зүрхний дутагдалтай өвчтнүүдэд мэс заслын дараах хүндрэлийн эрсдэл өндөртэй байдаг. Шахалтын фракц (EF) буурсан зүрхний дутагдал болон шинж тэмдэг бүхий өвчтөнүүдийн эрсдэл бүр ч өндөр байдаг. Амьсгаадах шинж шинээр илрэх эсвэл шинж тэмдэг дордсон тохиолдолд зүрхний хэт авиан шинжилгээ хийх заалттай боловч, шинж тэмдэггүй, эмнэлзүйн хувьд тогтвортой өвчтөнүүдэд зүүн ховдлын үйл ажиллагааг тогтмол үнэлэх шаардлагагүй. Зүрхний дутагдлын эмийн эмчилгээг эсрэг заалт байхгүй тохиолдолд мэс заслын өмнө, дараа ч үргэлжлүүлнэ. Харин SGLT2i-ийн бүлгийн эмийг (дапаглифлозин, Форсига зэрэг) зүрхний дутагдалтай өвчтөнүүдэд мэс заслын үеийн бодисын солилцооны ацидозын эрсдэлийг бууруулахын тулд мэс заслаас 3-4 хоногийн өмнө зогсоох хэрэгтэй.· Хавхлагын өвчин. Дунд болон хүнд хэлбэрийн зүрхний хавхлагын өвчин илэрсэн эсвэл сэжиглэгдэж буй өвчтөнүүдэд зүрхний хэт авиан шинжилгээ хийх заалттай. Хэрэв өвчтөнд шинж тэмдэг илрээгүй, эмнэлзүйн байдал тогтвортой, сүүлийн нэг жилийн дотор зүрхний хэт авиан шинжилгээ хийлгэсэн бол давтах шаардлагагүй. Зүрхний хавхлагын хүнд хэлбэрийн өвчтэй, ялангуяа аортын нарийсалтай өвчтөнүүдийг зүрхний бус төлөвлөгөөт мэс заслын өмнө хавхлага солих эсвэл засах боломжийг үнэлэх хэрэгтэй. Хэрэв ямар нэгэн интервенц хийх заалтгүй бол зохих хяналт, эмэн эмчилгээг үргэлжлүүлэн мэс засалд орж болно.· Уушгины гипертензи ба зүрхний төрөлхийн гажиг. Менежмент нь нарийн төвөгтэй бөгөөд энэ тоймд багтаагүй болно. Зүрх судасны нарийн мэргэжлийн эмчтэй зөвлөлдөх хэрэгтэй.· Артерийн даралт. Артерийн даралт бууруулах эмийг үргэлжлүүлэн ууна. Хэрэв мэс заслаас 1 өдрийн өмнө артерийн даралт 180/110 мм.муб буюу түүнээс дээш байвал артерийн даралтыг тогтворжтол мэс заслыг хойшлуулахыг хэрэгтэй. Мэдээгүйжүүлгийн эмч мэс заслын үеийн дундаж артерийн даралтыг дор хаяж 60-65 ммМУБ эсвэл систолын даралтыг дор хаяж 90 ммМУБ-д барих ёстой.· Мэс заслын дараах гипотензи (дундаж артерийн даралт <60 эсвэл систолын даралт < 90 ммМУБ) -г цаг алдалгүй таньж, эмчлэх хэрэгтэй.Мэс заслын үеийн эмэн эмчилгээний зөвлөмжүүд:· Бета-блокаторууд. Хэрэв өвчтөн өмнө нь ууж байсан бол үргэлжлүүлэн уулгана. Хэрэв бета-блокатор уулгах шинэ заалттай (жишээ нь, ачаалалтай сорилоор ишеми илэрсэн) байвал эмийн тохиромж болон тунг тохируулахын тулд мэс заслаас дор хаяж 8 хоногийн өмнө уулгаж эхлүүлэх ба мэс заслын өдөр уулгаж эхлүүлж болохгүй.· Ангиотензин хувиргагч ферментийг саатуулагч ба ангиотензин рецептор хориглогчид. Хэрэв өвчтөн эдгээр эмийг даралт буулгах зорилгоор ууж байгаа, артерийн даралт нь хяналтад байна гэж үзвэл мэс заслын үеийн гипотензээс сэргийлэхийн тулд мэс заслаас 24 цагийн өмнө түр зогсоож болно. Хэрэв өвчтөн эдгээр эмийг зүрхний дутагдлын улмаас уудаг бол мэс заслын үед үргэлжлүүлэн уух нь зохистой.· Клонидин. Мэс заслын өмнө уулгаж эхлүүлж болохгүй; гэхдээ эргэх гипертензээс (rebound hypertension) зайлсхийхийн тулд өвчтөн ууж байгаа бол үргэлжлүүлэн уулгана.· Статинууд. Өмнө ууж байсан бол статиныг үргэлжлүүлэн уулгана. Хэрэв өвчтөн угаасаа уудаггүй бол гиперлипидеми, чихрийн шижин, захын артерийн өвчин, 10 жилийн зүрх судасны эрсдэл өндөр зэрэг заалттай өвчтөнүүдэд урьдчилан сэргийлэх зорилгоор уулгаж эхлүүлнэ.· Натри-глюкозын тээвэрлэгчийг хориглогчид. (SGLT2i) Эугликемик кетоацидозын эрсдэлийг багасгахын тулд мэс заслаас 3-4 хоногийн өмнө зогсооно. Титэм судсан дотуурхи ажилбарын дараа мэс заслын хугацааг тогтоох нь.· Титэм судсан дотор стент тавиагүй, зөвхөн баллооноор тэлсэн бол  зүрхний бус мэс заслыг дор хаяж 14 хоногоор хойшлуулна.· Зүрхний титэм судасны цочмог хам шинжийн улмаас эмэн бүрхүүлтэй стент тавьсны дараа зүрхний бус төлөвлөгөөт мэс заслыг дор хаяж 12 сараар хойшлуулах ёстой. Нарийн төвөгтэй анатомийн байршилд стент тавьсан (жишээ нь, салаа стент, урт стент, олон судасны стент) өвчтөнүүдийн хувьд уг ажилбар болон зүрхний бус мэс заслын хооронд 12 сар хүлээх нь  зохистой юм. Европын Кардиологийн Нийгэмлэгийн удирдамжид дараах тохиолдлын аль нэг нь байвал өвчтөн мэс заслын үед стент тромбозоор хүндрэх өндөр эрсдэлтэй гэж заасан: давтан зүрхний шигдээсийн өгүүлэмжтэй, антиагрегант ууж байх үедээ стентийн тромбозоор бөглөрсөн, зүүн ховдлын шахах фракц буурсан (EF<40%), чихрийн шижингийн хяналт муутай, бөөрний үйл ажиллагаа хүндээр буурсан эсвэл гемодиализд ордог, саяхан нарийн төвөгтэй PCI хийлгэсэн, стент буруу байрласан, эсвэл титэм судасны ханын цууралт.· Титэм судасны архаг бөглөрлийн улмаас эмэн бүрхүүлтэй стент тавьсны дараа зүрхний бус төлөвлөгөөт мэс заслыг дор хаяж 6 сараар хойшлуулах нь зүйтэй.· Эмэн бүрхүүлтэй стент тавьсны дараа, хэрэв мэс заслыг хойшлуулах эрсдэл нь мэс заслын үеийн зүрх судасны ноцтой хүндрэлийн эрсдэлээс давж байвал зүрхний бус хойшлуулшгүй мэс заслыг PCI-аас хойш дор хаяж 3 сарын дараа хийж болох бөгөөд Европын Кардиологийн Нийгэмлэгийн удирдамжинд титэм судасны архаг бөглөрлийн улмаас стент тавьснаас хойш 1 сарын дараа ч хийж болно гэж үздэг.· Ойрын хугацаанд (≤ 30 хоног) металл эсвэл эмэн бүрхүүлтэй стент тавиулсан өвчтөнд  нэг буюу хэд хэдэн антиагрегант эмийг зогсоох шаардлагатай зүрхний бус төлөвлөгөөт мэс засал хийх нь стент бөглөрөх, ишемигээр хүндрэх эрсдэл дагуулна. (Эрсдэл нь ашигаас их юм)PCI хийлгэсний дараах мэс заслын үеийн антиагрегант менежмент:· Стенттэй бүх өвчтөнд стентийн төрөл, тавьсан хугацаанаас үл хамааран цус алдах эрсдэл ба тромбозын эрсдэлийг харгалзан, боломжтой бол аспириныг үргэлжлүүлэн уулгана.· Хэрэв энгийн металл стент тавьснаас хойш 30 хоногийн дотор эсвэл эмэн бүрхүүлтэй стент тавьснаас хойш 3 сарын дотор зүрхний бус мэс засал хийх шаардлагатай бол хосолсон антиагрегант (аспирин + клопидгрел гэх мэт) эмчилгээг үргэлжлүүлнэ.· Уудаг антикоагулянт эмчилгээтэй өвчтний хувьд мэс заслын өмнө уг эмийг зогсоох шаардлагатай бөгөөд түр зуур аспиринаар орлуулж болно.· Хэрэв мэс заслын өмнө антиагрегант эмүүдийг зогсоох шаардлагатай бол прасугрелийг 7 хоногийн өмнө, клопидогрелийг 5 хоногийн өмнө, тикагрелорыг 3 хоногийн өмнө, аспириныг 4-5 хоногийн өмнө зогсооно.PCI хийлгээгүй өвчтөнд мэс заслын үеийн антиагрегант менежмент:· Хэрэв өвчтөн хоёрдогч урьдчилан сэргийлэлтээр (титэм судасны архаг өвчин, хуучин зүрхний шигдээс, эсвэл тархины харвалт) аспирин ууж байгаа бол зүрхний хүндрэлийн эрсдэл нь цус алдах эрсдэлээс илүү байвал мэс заслын өмнө үргэлжлүүлэн уулгах нь зохистой.· Хэрэв өвчтөн анхдагч урьдчилан сэргийлэлтээр аспирин ууж байгаа бол мэс заслын өмнө зогсоох ёстой. Аспирин уудаггүй өвчтөнд мэс заслын өмнө аспирин эхлүүлэх шаардлагагүй.Антикоагулянтыг орлуулах, шилжүүлэх:· Варфарин уудаг өвчтөнүүд. Зүрх судасны өвчтэй, тромбозын өндөр эрсдэлтэй өвчтөнд варфариныг зогсоох шаардлагатай бол мэс заслын өмнө гепаринаар (ихэвчлэн бага молекул жинтэй гепарин) орлуулж болно. Цус алдах эрсдэл нэмэгддэг тул ихэнх өвчтөнд мэс заслын үеэр уг эмчилгээг зөвлөхгүй.· Шууд үйлдэлтэй уудаг антикоагулянт хэрэглэдэг өвчтөнүүд. Мэс заслын өмнө шууд үйлдэлтэй уудаг антикоагулянтыг зогсоох шаардлагатай өвчтөнүүдэд орлуулах эмчилгээ шаардлагагүй. Учир нь эдгээр эм нь варфаринаас богино хагас задралын хугацаатай тул өвчтөн бүрэн антикоагулянтгүй байх хугацаа богино байдаг.Бусад зөвлөмжүүд:Цусан дахь глюкозийн хяналт, цус багадалт, нойронд дунд амьсгал тасалдах хамшинж, тархины харвалт, мэдээгүйжүүлгийн төрөл, транексамын хүчил, зүрхний суулгац төхөөрөмж, уушгины артерийн катетер, зүрхний улаан хоолойн хэт авиан шинжилгээ, биеийн температур, өвдөлт намдаалт, мэс заслын дараах тосгуурын фибрилляци, зүрхний бус мэс заслын дараах зүрхний булчингийн гэмтлийн менежментийн зэргийн талаар удирдамжид шинээр тусгасан ба та эдгээрийг удирдамжаас дэлгэрүүлэн унших боломжтой.УДИРДАМЖИЙГ ЯМАР НӨХЦӨЛД ДАГАХГҮЙ БАЙЖ БОЛОХ ВЭ?2024 оны ACC/AHA удирдамж нь зүрхний бус мэс засалд орох өвчтөнүүдийн зүрхний үнэлгээ, түүний менежментийн талаар эмч нарт туслах, чиглүүлэх зорилготой юм. Гэсэн хэдий ч энэхүү удирдамж нь эмнэлзүйн бүхий л нөхцөл байдал, өвчтөн бүрийн онцлогийг хамарч чадахгүй. Тухайлбал, яаралтай мэс заслын улмаас стандарт эмчилгээг мөрдөж чадахгүй байж болно, мөн антиагрегант эмийг үргэлжлүүлэн хэрэглэхийг зөвлөсөн ч цус алдах эрсдэл өндөр хэвээр бол антиагрегант эмчилгээг зогсоох шаардлагатай болно гэх мэт. Удирдамж нь эмнэлзүйн гол тулгуур хэрэгсэл хэдий ч шийдвэр бүрийг тухайн тохиолдолд тохируулан гаргах шаардлагатай байдаг.Нэмж дурдахад, ACC/AHA-ийн олон зөвлөмж нь нотолгооны 2-р ангилалд багтдаг бөгөөд энэ нь тухайн зөвлөмжийг дагаж болно эсвэл тухайн нөхцөлд зохистой байж болно гэсэн үг бөгөөд эмчид сонголтыг олгож буй юм. Тиймээс эмнэлзүйн туршлага, мэс заслын баг болон өвчтний шийдвэрт туслах зорилгоор удирдамжийг ашиглах нь зүйтэй юм.ШИНЭ УДИРДАМЖ НЬ ӨДӨР ТУТМЫН ПРАКТИКТ ХЭРХЭН НӨЛӨӨЛӨХ ВЭ?Шаталсан алгоритмыг зөв дагах, урьдчилан бэлдсэн асуумжуудыг бүрэн бөглүүлэх, зүрхний биомаркерын тестийг ашиглах зэрэг нь мэс заслын эрсдэлийн үнэлгээг сайжруулж, шаардлагагүй тестүүдийг багасгана гэж найдаж байна. Эмийн зохистой менежмент, гипотензийг оношлож, эмчлэх, мэс заслын дараах үр дүнтэй хяналтууд нь мэс заслын үр дүнг сайжруулах боломжтой юм. Хиймэл оюун ухаан болон машин сургалтыг практикт нэвтрүүлэх нь эрсдэлийн үнэлгээг сайжруулж болох ч одоохондоо бидэнд энэ төрлийн олон судалгаануудын үр дүн шаардлагатай байна.Ашигласан эх сурвалж: 2024 AHA/ACC/ACS /ASNC/HRS/SCA /SCCT/SCMR/SVM Guideline for Perioperative Cardiovascular Management for Noncardiac Surgery: A Report of the American College of Cardiology/American Heart Association Joint Committee on Clinical Practice Guidelines 

Дэлгэрэнгүй
Түгээмэл
Асуулт хариулт