ТВ сериалын эмчийн дүрүүд эмч өвчтөний итгэлцлийг бууруулж байна уу?
Сүүлд нээлтээ хийсэн "The Pitt" хэмээх анагаахын олон ангит киноны хамгийн эхний минутад нэгэн сонирхолтой үзэгдэл гардаг. Гол дүр болох Доктор Майкл “Робби” Робинавичийг ээлжиндээ гарахаар Яаралтай тусламжийн тасаг (ЯТТ)-т орж ирэхэд Филиппин гаралтай хоёр сувилагч түүнийг замаас нь тосож зогсооно.“Энэ үнэн үү? ...эмнэлгийг зарах гэж байгаа гэсэн үү?” гэж нэг нь асуухад, нөгөөх нь “Тэд эндхийг яаралтай тусламжийн тасаггүй, дан үе мөчний төв болгох байх даа?” хэмээн лавлана.Хэдийнэ ядарч туйлдсан Робби “Өө, тэд үргэлж л биднийг хаана гэж сүрдүүлдэг, гэхдээ хэзээ ч тэгдэггүй шүү дээ” гэж хариулаад цааш эргэнэ.Энэ үед нэг сувилагч нь нөгөөгөөсөө: “Чи түүнд итгэж байна уу?” гэж асуухад “Би эмч нарт хэзээ ч итгэдэггүй юм” гэж шулуухан хариулдаг.Хөл хөдөлгөөн ихтэй, өвчтөнүүдээр дүүрсэн хүлээлгийн танхим бүхий ЯТТ төвд өрнөж буй киног ингэж эхлүүлсэн нь тун ч ёжтой бөгөөд утга төгс шийдэл байв. Учир нь тэнд суугаа хүмүүс эмч нарт итгэдэг учраас л зорьж ирсэн хэрэг. Гэвч тус цувралын сэтгэл хөдөлгөм 30 анги өрнөхийн хэрээр сувилагчийн хэлсэн үгийн цаад утгыг үзэгчид улам бүр ойлгож эхэлнэ.Киноны туршид үзэгчид эмч нар ядаргаанаасаа болж хэрхэн туйлдан унаж, дадлагажигч эмч нарт хэт их хариуцлага тохож, эмийн бодис хулгайлж, эмнэлгийн дүрэм журмыг зөрчиж, тэр байтугай өвчтөнүүд рүүгээ уурлан бухимдаж байгааг харна. Энэ бол хотын ЯТТ-ийн амьдралыг цаг минут тутамд нь харуулсан маш бодитой дүрсэлсэн цуврал юм. Гэхдээ эндээс нэг чухал асуулт урган гарна: Энэхүү хэт бодит, алдаа дутагдалтай эмчийн дүр төрх нь өвчтөнүүдийн эмчдээ итгэх итгэлд сайнаасаа илүү муугаар нөлөөлж байгаа юм биш биз?Телевизийн уран бүтээл дэх эмчийн "хувьсал"Үүнийг ойлгохын тулд бид дэлгэцийн урлаг дахь эмч нарын дүр хэрхэн хувьсан өөрчлөгдсөнийг эргэн харах хэрэгтэй. 1960, 70-аад оны үед телевизийн эмч нар төгс төгөлдөр, алдаа мадаггүй хүмүүс байлаа. Жеймс Килдейр (Dr. Kildare), Маркус Уэлби (Marcus Welby, M.D.), Жо Гэннон (Medical Center), Стив Харди (General Hospital) зэрэг дүрүүд маш царайлаг, энэрэнгүй, баатарлаг байв. Тэднийг хэтэрхий төгсөөр төсөөлсөн тул эмч нарт өөрсдөд нь өө сэв бараг байдаггүй байсан бөгөөд киноны үйл явдал голчлон өвчтөнүүдийн зовлон бэрхшээл дээр төвлөрдөг байв.Харин 1980-аад оноос энэ хандлага өөрчлөгдөж, эмч нар өөрсдөө гол дүрд гарч эхэлсэн юм. Тэд илүү хүнлэг, бас хавьгүй бага "баатарлаг" болж иржээ. Бостоны сургалтын эмнэлгийн эмч, сувилагч, дадлагажигч нарын завгүй, эмх замбараагүй амьдралыг харуулсан "St. Elsewhere" цуврал нь илүү бодитой хийгдсэн анхны бүтээлүүдийн нэг байлаа. Мөн дайны аймшигт үр дагаврыг хошин шогийн мэдрэмжээр давж гардаг Хоукай Пирс, Траппер Жон нарын дүр бүхий MASH цуврал үүний нэгэн жишээ юм. Энэхүү алдаа дутагдалтай ч бодит эмч нарыг дэлгэцнээ гаргах чиг хандлага 1990 болон 2000-аад онд улам эрчимжсэн. Харвардын Анагаах Ухааны Сургуулийн "Хэвлэл мэдээлэл, Анагаах ухаан, Эрүүл мэндийн хөтөлбөр"-ийг хамтран удирддаг Анагаах ухааны доктор Нил Баер бол бидний сайн мэдэх алдартай "ER" цувралын эмч-зохиолчдын нэг байлаа. Хөдөлж буй камер ЯТТ-ийн хурдтай хэмнэлийг анх удаа хэрхэн буулгаж, үзэгчдэд түргэний тэрэгтэй хамт коридороор уралдан гүйх мэдрэмжийг төрүүлж байсныг тэрээр дурсдаг. Зураг авалтын талбай дээрх зөвлөх эмч нараар хянуулсан тус киноны эмнэлгийн нарийн хэллэгүүд болон нүд хальтрам бодит ажилбарууд нь киноны үнэмшилтэй байдлыг улам нэмэгдүүлсэн юм. Түүнчлэн бүх тохиолдол аз жаргалтайгаар төгсдөггүй гэдгийг ч тэд харуулахыг зорьжээ. "Бидний ER цувралын эхний улирлын 'Хайрын хүч үгүй болоход' хэмээх ангид Доктор Грин өөрийн бардам зангаасаа болоод хүндрэлтэй төрөлтийг ЯТТ-т удирдаж чадна гэж боддог. Хүүхэд амьд үлддэг ч эх нь амиа алддаг. Энэ нь эмч, сувилагч нарын сул тал, эмзэг байдлыг үнэхээр бодитоор харуулж чадсан" гэж Баер хэлжээ. Тус анги нь хожим Эммигийн таван шагнал хүртсэн байна.Улмаар эмч нарын хувийн дотоод тэмцэл, асуудлууд ч ил гарч ирэв. Доктор Гриний хорт хавдрын онош, "House" цувралын Доктор Грегори Хаусын өвчин намдаах эмэнд донтсон байдал, "Grey’s Anatomy" цувралын Доктор Ричард Вебберийн архидалт, мөн "The Resident" цувралын Доктор Рандольф Беллийн нарциссизм, авлигын асуудлууд нь үзэгчдэд "эмч нар ч бас алдаа гаргадаг, тэдэнд ч бас тусламж, дэмжлэг шаардлагатай" гэдгийг харуулсан юм.Харин 2025 онд нээлтээ хийсэн "The Pitt" цуврал нь энэ бүгдийг бүр дараагийн түвшинд гаргасан бөгөөд үүнтэй зэрэгцэн итгэлцлийн тухай асуудал хурцаар хөндөгдөж эхэллээ. The Pitt цуврал өвчтөний итгэлийг үгүй хийж байна уу?Gallup байгууллагын "Итгэлцлийн жил тутмын санал асуулга"-аар, эмч нарыг өндөр ёс зүйтэй, шударга гэж үздэг америкчуудын тоо 2020 онд түүхэн дээд цэгтээ буюу 77%-д хүрч байсан бол 2024 онд 53% болж эрс буурчээ. Олон нийтийн эмч нарт итгэх итгэл 1990-ээд оны дунд үеэс хойшхи хамгийн доод түвшиндээ хүрээд байна. Итгэлцэл буурахын хэрээр эрсдэл нэмэгдэж, төрийн байгууллагууд зарим вакцин болон эмчилгээний зөвлөмж өгөхөөс татгалзаж, үүний оронд хүмүүст зүгээр л "эмчтэйгээ зөвлөлд" гэж хэлэх болсон байна. Тэгвэл энэхүү итгэлцэл гээч зүйл яг юу вэ?Питсбургийн Их Сургуулийн Нийгмийн Эрүүл Мэндийн Сургуулийн судлаач, Доктор Бет Хоффман "70, 80-аад оны үед ихэнх хүмүүс эмчийн өрөөнд орохдоо тухайн мэргэжилд анхнаасаа л итгэдэг байсан" гэж тэрээр хэлэв. "Гэвч сүүлийн хэдэн арван жилд өвчтөнүүд илүү бие даасан болсон. Тэдний хурууны үзүүрт Google, сүүлд ChatGPT байна, үүнээс гадна 'нэг өвчтөнд 15 минут' зарцуулдаг эрүүл мэндийн тогтолцоо нь эмч-өвчтөний амьд харилцааг эрс багасгасан."Гэсэн хэдий ч эмч-өвчтөний харилцаанд итгэлцэл ямар утга учиртай болох нь огт өөрчлөгдөөгүй. "Итгэл даана гэдэг нь зөвхөн нэг удаагийн эмчилгээ, оношилгоо, үзлэгээс илүү ойлголт юм" гэж Хоффман үздэг. "Энэ нь эцсийн дүндээ өвчтөн эмчийг үнэнч шударга, зөвхөн өөрийнх нь сайн сайхны төлөө ажиллаж байна гэдэгт итгэх итгэлтэй холбогддог бөгөөд энэ л хамгийн суурь зүйл хэвээр байна. Цаашид ч ийм байх болно." Телевизийн анагаахын сэдэвт кинонууд үзэгчдэд асар их нөлөө үзүүлдэг нь нэгэнт батлагдсан зүйл. Баерын 2002 онд хийсэн судалгаагаар ER цувралын үйл явдал нь олон нийтэд зориулсан маш хүчтэй сургалтын хэрэгсэл болж байсныг нотолсон. Хүний хөхөнцөр вирусийн тухай анги гарахаас өмнө санал асуулгад оролцогчдын ердөө 9% нь бэлгийн замаар дамжих уг халдвар умайн хүзүүний хорт хавдар үүсгэдгийг мэддэг байв. Харин уг цувралын дараа энэ үзүүлэлт 60% болж өссөн байна. "Ердөө ТВ-ийн хэдхэн минут хүмүүсийн олж авсан мэдлэгийг хараад бид үнэхээр цочирдсон" гэж Баер дурсдаг. Энэхүү тоо баримт нь телевизийн цувралууд шинжлэх ухааны үнэн зөв байдалд илүү анхаарч, эмч зөвлөхүүдийг түлхүү ажилд авах болсон ба эдгээр цувралууд нийгмийн эрүүл мэндийн боловсрол олгох үр дүнтэй хэрэгсэл болохыг баталсан юм. (Жишээ нь The Pitt цувралд улаанбурхан, вакцинд эргэлзэх хандлага, анагаах ухаан дахь хиймэл оюун ухаан, арьс өнгөөр ялгаварлах эрүүл мэндийн тэгш бус байдлын талаар хүртэл хөнддөг.) Тэгвэл эдгээр цувралууд ийм хүчтэй нөлөөтэй юм бол, алдаа гаргадаг эмчийн дүр өвчтөнүүдийн эмчид итгэх итгэлийг бууруулж байгаа юу?АНУ-ын 983 насанд хүрэгчдийн дунд явуулсан 2018 оны санал асуулгаар, анагаах ухааны телевизийн цуврал үзэх нь "бодит амьдрал дээрх эмч нарт итгэх итгэлтэй... эерэг хамааралтай" болохыг тогтоожээ.Гэхдээ энэ нь бараг 10 жилийн өмнөх судалгаа. Эрүүл мэндийн салбарт болон эдгээр цувралуудад маш олон зүйл өөрчлөгдсөн. The Pitt цувралын хувьд шинжлэх ухааны үүднээс гүнзгийрүүлэн судлагдахад арай эрт байгаа ч, Хоффман уг киноны талаарх Reddit дээрх сэтгэгдлүүдийг ажиглаж, эмнэлгийн ажилтнуудыг ойлгох хандлага хүмүүсийн дунд нэмэгдэж байгааг анзаарчээ. "Энэ бол зөвхөн ажиглалтад үндэслэсэн дүгнэлт" гэж тэр хэлээд, "гэхдээ хэрэв хүмүүс эмч нарыг чадах бүхнээ хийж байгааг харж чадвал, энэхүү ойлголцол нь эргээд итгэлцлийг нэмэгдүүлэхэд хөтлөх боломжтой юм" гэв. Анагаах ухааны доктор Силвиа Овусу-Анса бол Питтсбургийн Их Сургуулийн Анагаах Ухааны Сургуулийн хүүхдийн болон яаралтай тусламжийн анагаах ухааны дэд профессор бөгөөд The Pitt цувралын эмнэлгийн зөвлөхөөр ажиллаж, олон ангийн үйл явдалд хувь нэмрээ оруулсан нэгэн юм. Тэрээр үүнтэй санал нэг байна. "Зарим хүмүүс эмч нарын эмзэг, сул талыг харуулах нь үл итгэх байдлыг бий болгоно гэж таамаглаж магадгүй. Гэхдээ би яг эсрэгээрээ байдгийг олж харсан. Өвчтөнүүд надад 'Бурхан минь, би одоо л ойлголоо. ЯТТ-т та бүхний юу хийдгийг үнэхээр үнэлж байна' гэж хэлдэг болсон. Нэг эцэг эх бүр надад 'Одоо л би хүлээлгийн хугацаа яагаад ийм байдгийг ойлголоо... та нар хамгийн хүнд өвчтөнүүдээ түрүүлж үздэг юм байна шүү дээ' гэж хэлсэн. Би энэ ажлыг 20 гаруй жил хийж байна, гэхдээ би урьд өмнө хэзээ ч авч байгаагүй тийм их сэтгэл, ойлголцлыг мэдэрсэн.""Би The Pitt өвчтөний итгэлийг үгүй хийнэ гэж огт санаа зовохгүй байна". "Харин интернэтээр тархаж буй худал, шинжлэх ухааны бус мэдээлэлд л санаа зовж байна. Итгэлцэл нь үнэн зөв байдлаас бий болдог. Улс төрийн шалтгаанаас үүдэн шинжлэх ухааны баримт нотолгоонд тулгуурлаагүй зүйлсүүд яригдаж байгааг бид харж байна. Энэ л итгэлцлийг эвдэж байна. Телевизийн анагаахын сэдэвт драм кинонууд шинжлэх ухааныг дэмжсэн түүхүүдийг өгүүлэх замаар үүний эсрэг тэмцэж чадна." Итгэлцэл хэрхэн өвчтөний өвдөлтийг бууруулдаг вэ?Итгэлцэл гэдэг зөвхөн сэтгэл зүйн таатай мэдрэмж төдий зүйл биш бөгөөд энэ нь шууд утгаараа "эмчилгээ" болдог гэдгийг бид ойлгох хэрэгтэй. Анагаах ухаанд итгэлцэл нь эмчилгээний дэглэм баримтлалт, хамтын ажиллагааг сайжруулж, тэр байтугай физиологийн хариу урвалд ч нөлөөлдөг болохыг судалгаанууд харуулсаар байна. Элизабет Лосин бол Пеннсилвани муж улсын Юниверсити Парк дахь Пенн Стейт Их Сургуулийн мэдрэл судлаач бөгөөд эрүүл мэндийн тогтолцооны янз бүрийн хүчин зүйлүүд өвчтөний өвдөлтийн түвшинд хэрхэн нөлөөлдгийг судалдаг. Тэдгээр гол хүчин зүйлсийн нэг нь мэдээж эмчид итгэх итгэл юм. Тэрээр 2017 онд хийсэн судалгаагаараа, гартаа халуун өвдөлтийн цочрол авч буй хүмүүс цочрол өгч буй хүндээ итгэж байвал өвдөлтөө хагас оноогоор (0-10 хүртэлх стандартын дагуу) бага үнэлж байсныг илрүүлжээ. Мөн 2022 онд тархины үйлийн MRI (fMRI) ашиглан хийсэн судалгаагаар, Лосин итгэлцэл нь өвдөлттэй холбоотой тархины хэлхээг зохицуулах замаар өвдөлтийг бууруулдаг байж болзошгүй нотолгоог олсон байна. "Эцсийн дүндээ, бид өвчтөний эмчид итгэх итгэл өндөр байх нь зөвхөн өвдөлт төдийгүй эмчилгээний эцсийн үр дүнд ч нөлөөлдөг болохыг тогтоож магадгүй юм" гэж тэр хэлэв. Лосин мөн нэмж хэлэхдээ: "Эрүүл мэндийн салбарт гарч буй асуудал, бидний алдаа дутагдлыг дэлгэцээр харуулах нь хүмүүсийн эмч нарын ур чадварт итгэх итгэлийг бууруулж болзошгүй ч, нөгөөтээгүүр эмч нар ч бас хүн шүү дээ гэдгийг харуулж, бидний хоорондын ижил төстэй байдлыг мэдрүүлэх нь итгэлцлийг бий болгоход хөтөлдөг гэж би боддог. Бид өөртэйгөө илүү төстэй хүмүүст аяндаа л итгэдэг шүү дээ." Өвчтөний итгэлийг хэрхэн сэргээх вэ?Нью-Йорк хотын Вейлл Корнелл Анагаах Ухааны Коллежийн эмч, The New Yorker сэтгүүлийн нийтлэлч Анагаах ухааны доктор Друв Куллар саяхан "The Pitt цуврал надад эмч байхын тухай юу заасан бэ" хэмээх сонирхолтой эргэцүүлэл бичжээ."Заримдаа энэ кино надад миний урьд нь ямар эмч байсныг сануулдаг" гэж тэр бичсэн байна. "Энэ олон жил ажиллах хугацаандаа би ур чадвараа мэдээж хэрэг ахиулсан боловч, өөр нэг зүйлээ бас алдсан юм шиг мэдрэмж үргэлж төрдөг. Ажлынхаа эхэн үед, хэрэв өвчтөний төрсөн өдөр эмнэлэгт таарвал би бэлгийн дэлгүүрээс шаар авч өгөхийг хичээдэг байв. Заримдаа хэн нэгэн эмнэлэгт удаан хугацаагаар хэвтэж шаналж байгааг харвал, дуртай хоолыг нь асууж ойролцоох зоогийн газраас хүргүүлж авчирч өгдөг байлаа. Гэхдээ цар тахлын үеэр хаана ч юм би үүнийгээ алдсан. Магадгүй далд ухамсартаа, 'тогтолцооны' гажуудал нь миний энэрэн нигүүлсэх сэтгэл нимгэрч байгаагийн цагаатгал болж хувирсан байх. The Pitt цуврал надад амьдрал ийм байх албагүй гэдгийг сануулсан юм."Өвчтөнүүд бидэнд итгэх эсэхийг шийдэхэд цэвэр хүн хоорондын харилцааны ур чадвар хамгийн ихээр нөлөөлдөг болохыг судалгаанууд харуулдаг. Нэгэн санал асуулгаар, эмчдээ итгэдэггүй өвчтөнүүдийн 75% нь эмнэлгийн мэдлэг, зааж зөвлөсөн эмчилгээтэй огт хамааралгүй шалтгаануудыг нэрлэжээ. Тэд "намайг бага цагт үзсэн" (25%), "намайг ойлгоогүй" (14%), "намайг сонсоогүй" (14%), "над руу эгцэлж хараагүй" (3%) гэх мэт шалтгаануудыг дурдсан байна. Яг эдгээр зан байдал нь өвчтөнүүдийг өөр эмч рүү явахад хүргэдэг гол түлхэц болдог аж.Америкийн Дотоод Шүүрлийн Анагаах Ухааны Зөвлөлийн Сангаас "Итгэлцлийг бий болгох нь" санаачилгын хүрээнд эмч, өвчтөнүүдийн дунд 2021 онд явуулсан санал асуулгаар, эмч нарын 98% нь өвчтөнтэйгээ цаг өнгөрөөх нь чухал гэж хариулсан боловч, өвчтөнүүдийн ердөө 25% нь л эмчийгээ хангалттай цаг зарцуулсан гэж хариулжээ. Энэхүү зөрүү бидэнд ихийг хэлж байна. Хоффманы тодорхойлсон өвчтөний итгэлийн дөрвөн тулгуур багана болох: энэрэнгүй сэтгэл ба халамж, ур чадвар ба мэдлэг туршлага, үнэнч шударга ба нээлттэй байдал, мөн чин сэтгэл ба тууштай байдал зэргийг бид өдөр тутамдаа хэрэгжүүлж чадаж байна уу?"Эмч нар энэхүү 4 баганын зөвхөн 'мэдлэг туршлага' гэдэг хөлд нь хэт их найдсаар ирсэн" хэмээн Хоффман сануулж байна. "Танд бүх асуултын хариулт байхгүй байсан ч үнэнч шударга, нээлттэй байдал, энэрэнгүй сэтгэл, халамж бүгд маш чухал байдаг."
